HOOFDSTUK XV. 



OORLOG EN VREDE. 



§ I. Oorlogen. 



Een van de voornaamste oorzaken, waardoor de vooruitgang van land en 

 volk op elk gebied wordt belemmerd, moet in de talrijke, vaak langdurige oor- 

 logjes gezocht worden, die telkens weder tusschen de verschillende rijkjes of 

 onderdeden daarvan gevoerd worden. 



Zulke oorlogen toch maken de streken, die langs de grens tusschen de 

 krijgvoerende landschappen gelegen zijn, over een aanzienlijke breedte onveilig, 

 de passage langs de wegen die door die streken loopen gevaarlijk ; zij houden 

 de bevolking der oorlogvoerende landschappen in voortdurende spanning, maken 

 het bebouwen der velden tot een alles behalve gevaarlooze bezigheid en bedreigen 

 de veeteelt en de paardenfokkerij, omdat tijdens een oorlog vee en paarden nergens 

 veilig zijn. 



De oorzaken, waardoor een oorlog kan uitbreken, zijn natuurlijk velerlei ; 

 die waardoor de meeste ontstaan zijn diefstallen van vee of van paarden door 

 lieden van het eene land ten nadeele van menschen van een ander rijk. 



Dat die diefstallen lang niet altijd langs minnelijken weg worden behandeld 

 en gemakkelijk tot een oorlog aanleiding kunnen geven, zal uit het hoofdstuk 

 „rechtspraak" nader blijken. 



Bovendien zijn er zaken die, niet voor minnelijke schikking vatbaar zijnde, 

 persé wraak in den vorm van oorlog eischen, zooals het schenden der vorstelijke 

 graven door lieden van een ander landschap e. d. En dan hangt het ook veel 

 van den aard der bewoners van de verschillende rijkjes af, of er gemakkelijk of 

 minder spoedig tot een oorlog wordt overgegaan. In dit opzicht hebben in Noord- 

 Tetoen Lidak en Naitimoe een slechten naam. 



Stellen wij thans dat bewoners van Lidak vee gestolen hebben vau lieden 

 uit Naitimoe en dat er, hetzij geen poging tot minnelijke schikking gedaan is, dan 

 wel dat zulk een poging mislukt is. Naitimoe besluit dan zich door kracht van 

 wapenen recht te verschaffen, begint met andere woorden een oorlog (= foenoe 

 of hatoeda r= schieten.) 



Van een oorlogsverklaring is geen sprake. De partij die den oorlog wenscht, 

 gaat zonder waarschuwing tot een aanval over. Zij heeft daarbij echter zorg 

 te dragen dat hare fanoe, d. w. z de reden waarom zij den oorlog begint, een 

 geldige is, dat die van dien aard is, dat de verschillende geesten er zich mede 

 kunnen vereenigen, want anders zouden deze hun hulp en steun onthouden en de 

 krijg dus niets dan tegenspoeden opleveren. 



