HOOFDSTUK XVIII. 



GRONDBEZIT 



Wanneer men met een emma tétoen de vraag, aan wien de woeste, d. w, z. 

 de nimmer bebouwd geweest zijnde gronden behooren, bespreekt, dan zal na eenig 

 praten zijn conclusie zijn: „aan den radja, maar ook aan de toemoekoens." 



Den radja zal hij niet vergeten te noemen, omdat die de hoogste autoriteit 

 in het rijk is en dit in de eerste plaats is tegenover personen, die buiten het rijk 

 staan, en tegenover andere rijkjes. 



Hem alleen noemen zou teveel met de werkelijkheid in strijd zijn; het 

 ligt toch voor de hand, dat, waar de radja in vele gevallen weinig meer dan een 

 ornament is, waar, wanneer de radjafamilie uitsterft, de gezamenlijke hoofden een 

 dasi uit een ander rijk koopen — , onder zulke omstandigheden de radja niet als 

 eigenaar van den woesten grond in zijn rijk kan worden beschouwd. Vandaar 

 dat hij te zamen wordt genoemd met zijn toemoekoens. 



Deze zijn in hunne kwaliteit van hoofden en vertegenwoordigers der ver- 

 schillende foekoens tevens de grondbezitters van het rijk. 



Dewijl zij dit echter zijn in hunne evengenoemde hoedanigheid van hoofden 

 en vertegenwoordigers de* foekoens, volgt daaruit dat de woeste gronden au fond 

 aan de gemeenschap, aan de vrije bevolking behooren. 



Er zijn streken waar overvloed van woesten, doch voor bebouwing geschikten 

 grond is; er zijn er ook waar alles wat voor bebouwing vatbaar is, is geoccupeerd. 



De regelen op het grondbezit betrekking hebbende, zijn voor die twee 

 categorieën van streken verschillend. 



Daar waar alle grond geoccupeerd is, is ook alles het eigendom van be- 

 paalde personen of families. Dit eigendomsrecht behoudt men, ook al laat men 

 z'n land nog zoo lang braak liggen; het gaat van vader op zoon of van oom op 

 neef over, doch blijft in de familie. 



In dergelijke streken, die gewoonlijk betrekkelijk dicht bevolkt zijn en 

 waar, — wijl alles wat bebouwd kan worden in gebruik is, — weinig bosch voor- 

 komt, treft men weinige of geene wasboomen aan. Het sandelhout dat er groeit, 

 behoort aan hem wien de grond toebehoort, is dus particulier bezit; de bezitter 

 is daarvan dan ook geen tantième aan zijne hoofden schuldig. 



De velden laat men, wanneer ze uitgeput geraken, door braakligging weer op 

 hun verhaal komen, om ze, nadat ze zich hersteld hebben, opnieuw te beplanten. 



In de streken waar men woesten bebouwbaren grond maar voor het grijpen 

 heeft — en zulke streken zijn verreweg het talrijkst — , daar is de toestand eenigs- 

 zins anders. Daar behooren sawahs en vruchtboomentuinen ook aan bepaalde 



