141 



personen of bepaalde families, doch wordt op andere gronden geen persoonlijk 

 eigendomsrecht uitgeoefend, om de eenvoudige reden dat men daar voor z'n maïs- 

 en rijstvelden telkens weer andere, nog woeste, of sedert lang door den vorigen 

 bebouwer verlaten stukken gronds — 't zij boschgrond (= alas), 't zij gras of 

 alang-alangveld (= hai loean van hai = hout, loean = buiten), 't zij alang-alang- 

 grond met kajoe-poetih boomen begroeid (= boeboer larau, van boeboer == kajoe- 

 poetih boomen, en laran — binnen) — in gebruikt neemt. 



Bedoelde sawahs, 't zij ze geïïrigeerd zijn (en dan hare wé wé mön heeten\ 

 't zij ze van regen afhankelijk zijn (en dan hare wé oedan wên genoemd worden), 

 en die vruchtboomentuinen (abad) blijven in de familie en gaan van geslacht op 

 geslacht over. Verkoop ervan heeft zelden plaats 



Om droge velden of tuinen (to'os rai marak) voor rijst of maïs aan te 

 leggen, mag ieder zonder vergunning zooveel woesten grond benutten als hij be- 

 werken kan. 



Hij behoeft zich bij zijn keuze niet tot den grond van zijn eigen foekoen 

 te beperken, doch mag ook terrein in andere foekoens, mits tot zijn landschap 

 behoorende, zonder vergunning tot tuinen bewerken. 



Hij heeft alleen op sommige dingen te letten en wel: 



Ie. dat hij met zijn ontginning op behoorlijken afstand van heilige of ver- 

 boden plaatsen, zooals geestenverblijven en voho's van verschillenden aard met 

 hunne omgeving, verwijderd blijve; 



2e dat hij zijn tuinen niet zoo dicht in de buurt van wasboomen aanlegt, 

 dat de bijen door het bewerken en het branden gestoord of verjaagd zouden 

 kunnen worden, en 



3e. dat, wanneer op den grond, dien hij ontgint, sandelhoutboomen voor- 

 komen, deze niet alleen gespaard worden bij het kappen, doch bovendien bij 't 

 branden tegen de vlammen worden beschut, hetgeen geschiedt door den grond 

 rondom die boomen schoon te maken en de boomen met pisangbast in te pakken. 



Een tuin wordt gewoonlijk drie achtereenvolgende jaren, soms korter, soms 

 langer, al naar de opbrengst eerder of later gaat verminderen, bewerkt 



Dan verlaat men hem en mag een ander hem bewerken, hetgeen in de 

 practijk echter niet voorkomt, omdat hij wegens onvoldoende opbrengst verlaten is. 



Zooals boven reeds werd medegedeeld, mag iemand ook in andere foekoens, 

 mits tot hetzelfde landschap behoorende, vrij woeste gronden ontginnen. De foe • 

 koens van hetzelfde landschap hebben dus als 't ware ten aanzien van den grond 

 onderling geen grenzen 



Wel hebben ze deze ten aanzien van de sandelhoutboomen. 



Elke foekoen heeft z'n terrein, binnen hetwelk het sandelhout dat er groeit 

 aan hem behoort. Wanneer het gekapt wordt, geschiedt dit door den toemoe - 

 koen met de gezamenlijke vrije mannelijke leden van den foekoen, nadat van het 

 voornemen daartoe aan den radja is kennis gegeven. 



