8 BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



De a is altijd kort in de eerste lettergreep van een drielettergrepig woord. 

 Ook in die van tweeleltergrepige woorden, zoo het accent op de laatste lettergreep 

 valt, tenzij die alleen uit eene vocaal bestaat. Dientengevolge is de a kort in 

 alle voorhechtsels. 



De a is regelmatig kort in de geaccentueerde voorlaatste lettergreep, indien 

 de laatste met een consonant (uitgezonderd de halfvocalen) aanvangt. Als 

 Hollander is men geneigd, woorden als mada (Mal. mata), raka enz. madda, 

 rakka enz. te spellen. 



Hierop zijn evenwel vele uitzonderingen, wanneer de laatste lettergreep met 

 eene h, r of l aanvangt, of ook met eene n of m, of indien het woord begint 

 met een van een nasalen voorslag voorziene consonant. Eenige regel is 

 hieromtrent niet te geven, en ook wordt hetzelfde woord niet overal met eene 

 lange of korte a uitgesproken. Terwijl men bijv. op de hoofdplaats mbani (Mal. 

 barani) zegt, heb ik ook de uitspraak mbani vernomen, en omgekeerd ook walt, 

 wederom voor wdli op de hoofdplaats. Ook spreken sommigen voor eene n of 

 m, de a meermalen lang uit, zonder dat eene consonant met nasalen voorslag 

 voorafgaat, bijv. tdni voor tani (zwaar). Er schijnt in dit opzicht veel plaatselijk 

 verschil te zijn; men vergelijke hierbij het verschil in uitspraak van de a in 

 een Mal. woord als makan, op verschillende plaatsen. De o is hier aangegeven 

 volgens de uitspraak op de hoofdplaats. Op te merken is nog, dat de aanvangs- 

 consonanten der aangehechte persoonlijke voornaamwoorden, de a aan het slot 

 nooit verkorten. 



De e steeds kort in een voorlaatste lettergreep wanneer er een neusklank 

 met een consonant volgt, dus in tjengga, bembe, bendo. (Overigens wordt de 

 korte è overal aangeduid). 



In de laatste lettergreep is de e gewoonlijk lang, bestaat deze evenwel alleen 

 uit de vocaal e en gaat onmiddelijk eene e vooraf, dan wordt de eerste steeds 

 lang, de tweede echter kort en nasaal uitgesproken, mbeè, nee, leè. De nasale 

 uitspraak blijft, ook wanneer het accent op de slotlettergreep komt te vallen. 

 Kort en nasaal is de e ook in het eenlettergrepige bè (waar). (Hoewel het 

 strikt genomen niet noodzakelijk is, schrijf ik steeds mbeè enz.). 



De o is eveneens steeds kort in eene voorlaatste lettergreep, indien een neus- 

 klank met een consonant volgt, dus in bonggu, kombi, bonlo enz. 



In de laatste lettergreep is de o gewoonlijk lang, evenwel zweemt de klank 

 steeds naar ó wanneer de voorlaatste lettergreep dezen klank bevat, bijv. in 

 löko, nöno, böro enz. doch niet zoo de voorlaatste lettergreep door een nasaal 

 gesloten wordt, bijv. in bonlo, nggombo; verspringt echter de klemtoon naar 

 de laatste lettergreep, dan wordt de vocaal steeds als o uitgesproken. 

 Eenlettergrepige woorden, die met ó worden uitgesproken, als bijv. sö, behouden 

 dezen klank ten allen tijde. Bestaat de slotlettergreep uit eene o en gaat 

 onmiddelijk eene o vooraf, dan worden beide als ó en zeer nasaal uitgesproken. 

 (Ik schrijf mböo, róo enz.). 



