70 BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



die ze vingen, andere die ze opaten (59.57). Ook kan het deelwoord een 



bezittelijke samenstelling zijn : na-èda-ku ila marindi mada, hij ziet u duistere 



oogen hebben, hij ziet dat uwe oogen duister zijn (75.20). 



Aanm. Dit is de meest gewone constructie na èda, evenwel niet de eenig gebruikelijke. In de eerste 

 plaats bezigt men ook wel na èda, een verbaal subst. evenals gewoonlijk dergelijke voorwerps- 

 zinnen na andere werkwoorden in het Bim. worden weergegeven, bijv. èda kai ba anakoda 

 tahengga ntjai bili, toen de gezagvoerder het opengaan van de kamerdeur zag. toen de 

 gezagvoerder de kamerdeur zag opengaan (72.8); ampo de ku-èda mai luu lalo-na di ade 

 tjere, zoo even heb ik het rechtstreeks door in den waterketel zien gaan (54.34). Of wel 

 men lost het deelwoord op in een finieten zin, dit geschiedt meestal wanneer men het hulpwoord 

 ivaü bezigt, vgl. § 85, doch ook het actieve deelwoord met ma wordt nu en dan zoo omschreven, 

 bijv. ntika na-hina-ku èda wei pande ede, na-döho di tantonga uma ndai-dja-na, plotseling 

 zag hij toevallig de vrouw van den timmerman ook voor het venster van haar huis zitten 

 (50.16); ntika na-èda mpudu djdra-n mamöda ede, na-mai luu lalo di ade tjere, plotseling 

 zag hij zijn verloren paard rechtdoor in den waterketel komen (54 30); ntika na-èda 

 mpudu parangc la Bango na-kou ra romo, toen zij zagen dal de aard van Bango oprecht 

 was (34.37). Bij deze laatste constructie vervult het subject van den voorwerpszin eigenlijk 

 eene dubbele functie, het is zoowel object van den hoofdzin, als subject van den nevenzin, van 

 daar dat, indien hel praedicaat van den voorwerpszin intransitief is, het verkorte persoonlijke 

 voornaamw. voor het werkwoord ook weggelaten kan worden, vgl § 231. bijv. na-kasi pöda-pdda 

 ade ndai-ku maèda ndai-mu nggeè kèse-kèse (voor mu-nggeè), ik heb veel medelijden, daar ik 



u alleen zie wonen (51.7); bune-ku daa karente kai lamada doho, èda-ku kanatja — 



manggeè mena di sori rai londo mena di moti (rai londn voor na-rai londó), hoe zouden wij 

 niet aan de oppervlakte van het water zijn gekomen, terwijl wij zagen dat de AYin«//a-visschen 

 die de rivier bewonen, allen naar zee vluchtten? (21.2). 



§ 48. Omtrent den vorm is nog op te merken, dat, zoo twee synoniemen, ook al 

 zijn zij door ro (en) verbonden, den vorm van het deelwoord aannemen en 

 hetzelfde woord bepalen, ma alleen voor het eerste behoeft geplaatst te worden. 

 Voorb. doü siwe mamidi ro maü, eene zachtaardige vrouw (52.25 en 26) ; ba 

 ila doü mabawa ro tuna, door ons, lage en geringe menschen, (92.17); doü 

 manae ro hora, de grooten en aanzienlijken (86.50); nggdhi Mayang-Mangure 

 mamika ro hambu ina-r ama-na, de woorden van M. M., die hare ouders 

 verwijtingen deed (78.24). Somtijds geschiedt dit ook wel eens al zijn beide 

 woorden geen synoniemen : fuu mangge manae ro taho, een groote en schoone 

 tamarinde boom (41.4); doü siwe mampula ro Ijilaka, eene domme en onheil- 

 aanbrengende vrouw (87.42). Men kan evenwel ma ook voor beide synoniemen 

 plaatsen : doü makambera ro makaljdru, een vriendelijk, aangenaam mensch 

 (52.58, daarentegen 52.40: makambera ro katjdru), zelfs wanneer een der beide 

 woorden afzonderlijk niet meer in gebruik is, bijv. mambari ro mambute (98.5). 



§ 49. Wanneer het deelwoord met ma tot direct object een persoonlijk voornaam- 

 woord heeft, pleegt dit in verkorten vorm achter het deelwoord gevoegd te 

 worden. Voorb. raio mawawa-ku, de vorsten, die boven mij staan (16.9); 

 köne wdra doü mamai fou balu-ta, wali dja-du raka-na, al is er ook iemand, 

 die ons achterna komt zetten, zal hij (ons) toch niet bereiken (41.6); 

 ba èda-mu lènga-mu madese morotaba marada-mu, dewijl gij ziet, dat uwe 

 makkers een hoogen rang hebben, welke u (volgens ons spraakgebruik: den 



