BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 101 



ede-ra ngdri wdli kai-na dana, waü mpara dei kira-kira hampa wöo-na, ede mpara 

 londo babu kai ndai-na, daarna groef hij de aarde uit; nadat het diep [geworden] 

 was ongeveer tot aan zijn hals (toen de kuil eene diepte bereikt had ongeveer 

 tot aan zijn hals) sprong hij er zelf in (35.21); ede-ra tjuwa rai mena kai-na, 

 waü mpara döo, na-sodi wdli-ku, enz., daarop vluchtte ieder van hen, toen zij 

 ver (gevlucht) waren, vroegen zij, enz., (41.54); pala ana ede, waü tjumpu 

 sera, ede-ra lampa kai-na, nadat het kind nu zijne behoefte verricht had, ging 

 het (verder) voort (56.6). 



In de plaats der nadrukswoorden ra enz. kan ook sa(sioï sara), vgl. § 270 

 achter waü gevoegd worden, om aan te duiden, wat wij uitdrukken door een 

 zin, ingeleid door de voegwoorden »als, indien" enz. met volgend werkwoord 

 in het fuiurum exactum of perfectum, bijv. lao lèto-pu lako ede, waü sara 

 Veto, lao waa-pu, enz., ga dien hond van een kerel binden, als gij hem 

 gebonden hebt (of: zult hebben), breng hem dan, enz. (22.25). Gewoonlijk bezigt 

 men evenwel in dezen zin een finiet werkwoord in het perfect, (voorbeelden 

 zie men in § 240), tenzij de agens onbepaald is, vgl. de volgende §. 

 79. Uit de hierboven gegeven voorbeelden blijkt dat de hoofdzin, welke steeds 

 volgt op den nevenzin met waü, meestal gevormd wordt door ede-ra (ede mpara), 

 met volgend werkwoord in den substan tiefvorm of wel door eene daaraan 

 gelijkwaardige constructie, vgl. § 126, maar dat hij ook door een linieten zin kan 

 uitgedrukt worden. De agens van het verbale subst. na waü wordt uitgedrukt 

 op de gewone wijze, welke reeds in § 65 bij de subst. met raa besproken 

 is. De agens kan uitgedrukt of verzwegen worden; de eenige daarvoor 

 geldende regel is de duidelijkheid; is de agens verschillend in den hoofdzin 

 en den met waü aanvangende nevenzin, zoo ligt het in den aard der zaak, 

 dat hij meestal uitgedrukt wordt; waar evenwel geen verwarring kan ontstaan, 

 wordt de agens meest weggelaten. Onderscheid tusschen actief en passief 

 kan het Bim. bij het bezigen van waü met volgend verbaal nomen niet maken ; 

 maar indien de agens verzwegen is, kunnen wij de uitdrukking dikwijls met 

 eene passieve constructie weergeven, bijv. ede-ra loa kai ba ana sangadji, waü-ra, 

 loa, ede-ra runty'u mena kai sa-mena-mene-na kani-kani ana sangadji ede, daarop 

 maakte de prins (hem) los; nadat hij losgemaakt was, trok de prins al zijne 

 kleeren uit (22.40) ; ede mpara kaa-n hadju ede, waü mpudu kaa, laho-ra 

 kaleya-na, ede mpara tjuwa-ljuwa nggontju mena-na di ade afi, daarop staken 

 zij het hout aan, toen het aangestoken was en goed vlamde, sprongen zij 

 allen in het vuur (23.55); lao weha weya dja-pu nahul Waü-pu weha,ngdha 

 kai-na ba guru-na, (de leermeester sprak): gaat ook voor mij (wat) halen! 

 Nadat het gehaald was, at hij er van (5.7). Zoo ook wanneer de verzwegen 

 agens onbepaald is, bijv. (wua hadju ede) waü sara ngdha pala, ampo 

 na-poku ro dula, wanneer er nu van die vruchten gegeten is (of wanneer 

 men van die vruchten gegeten heeft), keeren (de takken) naar hunne 

 plaats terug (91.5); waü sara nöno oi ede, na-ndha-ndha tarowa-ra pala 



