102 BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



pahu, als er van dit water gedronken is, dan glanst het gelaat hoe langer 



hoe meer (95.25). 



Aanm. In de hierboven behandelde uitdrukkingen moet waü oorspronkelijk verbale waarde gehad 

 hebben. Naar den vorm zou men het houden voor een intransitief werkwoord in den derden 

 persoon met weglating van het voorgevoegde verkorte pers. voornaamwoord, vgl. § 231, men 

 vergelijke slechts: ivaü-ra (of -du) of waü mpara (mpudu) lao-na, nadat hij gegaan was, met : 

 lao-ra (-du) of lao mpara (mpudu) doü ede, die man gaat (of ging). Daarentegen moet men 

 waü in eene uitdrukking als : waü-pu ringa-na (nadat hij gehoord had), zelve voor een verbaal 

 subst. houden. Het Bim. toch bezigt pu als nadrukswoord, behalve bij den imperatief, bijna 

 uitsluitend bij als absolutieven optredende verbale subst., bijv. ede-ra lao waa kai ba wai 

 bunga, rongga-pu aka kapa, lepi mena kai ba doü bunga ede, ringa ndede-pu ngango di 

 luta kapa, na-hengga-du ntjai bili-na Tjahaya-Hairani, de oude vrouw ging daarop de 

 bloemen brengen ; bij de komst op het schip (toen zij op het schip kwam) ontrukte de bemanning 

 haar de bloemen, bij het aldus hooren van die opschudding op het voorschip (toen zij aldus 

 die opschudding op het voorschip hoorde) opende Tj. H. hare kamerdeur (71.36). In waü-pu 

 ringa, staat ringa dus in genitiefbetrekking tot het verbale subst. waü. Het weergeven 

 van zulke tijdelijke adverbiaalzinnen door den subst. vorm van een werkwoord, komt zoo 

 volkomen overeen met hetgeen wij in het Bim. zelf zien bij het absolutief bezigen van een 

 subst. met raa, als bijv. ra-ringa-ku, bij mijn gehoord hebben, toen ik gehoord had, vgl. § 64, 

 alsook met de correspondeerende uitdrukkingen in de verwante talen, men denke aan een 

 Jav. sa-tëka-ne en dergel. dat men zich onwillekeurig afvraagt of waü in waü-ra (enz.) lao ook 

 niet de waarde van een subst. hebben kan. Onmogelijk is dit niet, maar toch niet waar- 

 schijnlijk. Als bewijs zou aangehaald kunnen worden, dat waü-ra of waü-du met volgend 

 verbaal subst. te zamen, soms de waarde van een substantief hebben kan, vgl. § 81, doch dit 

 kan ook verklaard worden, zonder dat men de toevlucht behoeft te nemen daartoe, om waü-ra 

 reeds op zichzelve als een subst. te beschouwen. Daartegen pleit evenwel het gebruik van 

 ra, enz. als nadrukswoorden, dewijl men deze in het Bim. na eigenlijke en verbale subst. 

 allhans in de tegenwoordige taal, niet bezigt. L'aarenboven bewijst het feit, dat men een 

 eenvoudigen finieten zin in het perfectum ook in den zin van den hierboven behandelden adverbialen 

 bijzin kan bezigen, zoodat bijv. na-waü-ra lao, hij is, (was) gegaan, ook den zin kan hebben 

 van -nadat hij gegaan was" (vgl. de volgende §. Aanm.) dat eene substantiefconstructie voor 

 het Bim. in deze uitdrukkingen geen bepaald vereischte is. Men vergelijke ook het Makass. lébaki. 

 In elk geval is waü in genoemde uitdrukkingen voor de tegenwoordige taal een dood woord 

 zonder eigen zelfstandige, maar alleen met grammaticale beteekenis. 



§ 80. Door voor waü met een der nadrukswoordjes en volgend verbaal subst. een 



voornaamwoord in verkorten vorm te plaatsen, vormt men in het Bim. het 



finiete perfectum, dus ku- (mu- of na- of ta-) waü [-ra of -du of mpara of 



mpudu) ringa, ik heb (gij hebt, hij heeft of zij hebben, of wij hebben gehoord) ; 



ku- [mu-, of na-, of ta-) waü {-ra of -du of mpara of mpudu) mai, ik ben 



(gij zijt; hij is of zij zijn, wij zijn) gekomen; ku- (mu- of na- of ta-) waü 



(•ra of -du of mpara of mpudu) nae, ik ben (gij zijt, hij is of zij zijn, wij 



zijn groot (geworden). Van de in § 78 genoemde nadrukswoorden is pu alleen 



hier ongebruikelijk. Gevolgd door een intr. werkwoord, treft men waü ook 



hier nu en dan zonder nadrukswoord aan. Voor meerdere voorbeelden zie 



men $ 240. 



Aanm. Men boude in het oog dat onder bepaalde omstandigheden het verkorte voornw. verzwegen 

 kan worden, vgl. § 231, bijv. e nasi, waü-du hengga iveya ntjai kuru-mu ede ba hawo ro 

 ninu ruma-ta, vogel' Zijne Majesteit, onze vorst heeft uwe kooi geopend (49.19); waü-du 

 tjumpu mena kapa wadu ede, het steenen schip is geheel en al klaar (22.9). Indien dit plaats 



