104 BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



andere in gebruik, waarbij het voornaamw. als agens optredende, aan waü 



wordt gehecht, terwijl dit laatste bijna altijd zonder ra of du voorkomt; bijv. 



ba waü-mu batja sura, wegens uw gelezen hebben in geschriften (dewijl gij 



geschriften gelezen hebt, 98.36) ; ede-ra waü-ku kanira weya, ede-ra katèsa 



kai-na nami döho, toen ik (den tuin) voor hen schoongemaakt had, joegen zij 



ons beiden weg (51.9. Over de subst. constructie na ede-ra, vgl. § 126); 



makenïo mpara di waü-na lodja, dat, wat na zijn onderzeil gegaan zijn was (nadat 



hij onderzeil gegaan was, 81.12 v. o.), ba waü-mu nae ro nene, dewijl gij groot en 



voornaam geworden zijt (98.23). Een enkele maal treft men ook bij dezen 



vorm het nadrukswoordje ra aan, bijv. ba waü-na-ra ntau, wegens zijn rijk 



geworden zijn (omdat hij rijk geworden is, 99.35). 



Aanm. Tot verklaring van den eersten vorm van den nominalen vorm van het perfectum met behulp 

 van waü, denke men aan de subst. met raa. Deze kunnen, gelijk in § 67 gezegd is. ook als 

 absolutieven optreden, zoodat in bepaalde constructie ra-ringa-ku ook beteekenen kan: bij 

 mijn gehoord hebben, toen ik gehoord bad. Aan dit ra-ringa-ku in bovengenoemde beteekenis 

 was en is de uitdrukking waü-ra (enz.) ringa-ku volkomen synoniem. Toen nu waü lang- 

 zamerhand zijne eigene, zelfstandige beteekenis verloren had, is men de uitdrukking gaan op- 

 vatten als één geheel, evenals raa met het volgende verbale substantief één geheel vormt. 

 Dewijl nu waü-ra ringa-ku in beteekenis geheel gelijk was aan ra-ringa-ku als absolutief 

 gebezigd, is men de geheele uitdrukking ook als een zoodanig gebezigd subst. gaan beschouwen, 

 en is men waü-ra ringa ook in andere gevallen, bijv. als subject, of na praepos. geheel als 

 synoniem van ra-ringa gaan gebruiken. Het valt gemakkelijk te begrijpen waarom men de 

 niet enclytische nadrukswoorden mpara en mpudu niet in deze beteekenis na waü bezigt, 

 toen men toch de uitdrukking, wat de beteekenis betreft, als een geheel ging voelen, was men 

 vanzelf geneigd deze eenheid ook formeel uit te drukken; eene volkomen ineensmelting der 

 beide woorden als in ra-ringa, kon niet plaats hebben, dewijl waü in de uitdrukking 

 waaruit het subst. ontstaan is, nu eenmaal altijd met een nadrukswoord voorkwam, (men 

 kan dus wel aannemen dat waü zonder nadrukswoord in eene uitdrukking als: waü tjumpu 

 vgl. boven § 78 eene afslijting van veel later tijd is), men heeft dus de grootste en meest 

 hinderlijke verwijderd. Eigenlijk zou ook het Bim., toen men de uitdrukking eenmaal als één 

 woord opvatte, ook daar, waar zij gebezigd wordt als in § 78 beschreven is. de woorden 

 mpara en mpudu niet kunnen gebruiken, maar daar waren zij nu eenmaal in zwang, als 

 reminiscens van den tijd, dat waü en het volgend verbaal subst. nog als twee afzonderlijke 

 woorden gevoeld werden, en zijn daar dan ook in gebruik gebleven. Ook het niet bezigen 

 van het trouwens ook in het geval van § 78 zeldzame pu, is wel te verklaren. Het Bim. 

 bezigt pu als nadrukswoord alleen bij den imperatief en bij verbale subst. als absolutief gebezigd, 

 het ligt dus in den aard der zaak, dat het waar ra (du) gebezigd kon worden, pu als strijdig 

 met zijn taalgevoel verworpen heeft. Daarenboven komt het mij waarschijnkjk voor, dat 

 eene uitdrukking als : waü-pu weha (nadat hij genomen had) verklaard moet worden als eene 

 latere formatie, vgl. § 85, Aanm. I. en dus voor de verdere geschiedenis van de uitdrukking 

 van geen invloed is geweest. 



Van deze als een subst. gebezigde uitdrukking moet de finiete vorm van het werkwoord 

 in het perfectum zijn afgeleid, dus ku-waü-ra (-du) ringa van waü-ra (-du) ringa, gelijk 

 ku-ringa van ringa, vgl. § 228. Nu kunnen evenwel in den finieten vorm wederom mpara 

 (mpudu) als nadrukswoorden optreden. Dit kan op volgende wijze verklaard worden. Mettertijd 

 is men zich eene uitdrukking als: ku-waü-ra ringa, zonder zich de eigenlijke afleiding bewust 

 te zijn, gaan voorstellen als een finiet werkwoord, gevolgd door een verbaal subst., gelijk bijv, 

 ka-neè-ra ringa, ik wil hooren. Dit kan gemakkelijk plaats vinden, dewijl waü-ra ringa wel 

 naar den zin, maar niet naar den vorm eene eenheid uitmaakt. Men stelde zich dus den 

 vorm voor als samengesteld uit ku + waü-ra + ringa en niet, zooals het werkelijk is, uit 



