110 BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



dan de beteekenis van den vorm volgende verandering ondergaan hebben : terwijl bijv. waü-ra 

 ngdha oorspronkelijk een relatief perfectum aanduidde, namelijk het afgeloopen zijn der 

 handeling ten opzichte van eene volgende, moet door deze gelijkstelling die beteekenis overgegaan 

 zijn in die van een absoluut perfectum. Nu houde men wederom in het oog, dat waü door 

 het volgende nadrukswoord formeel een afzonderlijk woord blijft, vandaar dat de taal steeds 

 onzeker is, en de uitdrukking nu naar den zin als een geheel, dan naar den vorm als uit 

 twee afzonderlijke woorden bestaande, beschouwt, vgl. de Aanm. na § 81 en § 82. Het is 

 dus zeker niet onmogelijk, dat dergelijke uitdrukkingen als: waü-ra ngdha, in een zin als: 

 waü-ra ngdha, ede-ra maru kai-na, na eerst als een geheel beschouwd te zijn, later wederom, 

 vooral door invloed van de tiniete vormen van het perfect, als uit twee woorden bestaande, 

 gevoeld is, maar nu als absoluut een perfectum aanduidende, zoodat het zinsverband medebracht 

 aan waü, wat door den vorm als een finiet werkwoord wordt aangeduid, de beteekenis van: 

 afgeloopen zijn, afgedaan zijn, te geven. De nominale vorm van waü, nu weder in deze 

 beteekenis, als afzonderlijk woord gebezigd, is als absolutief gebezigd, gelijk aan een Jav. 

 sa-wis-c, en kan dus als praepositie gebezigd worden. De praepositie ba, welke dikwijls na 

 waü aangetroffen wordt, kan gemakkelijk verklaard worden uit analogie met zulke vormen 

 als : kento ba, na ; ulu ba, voor, enz. van daar : waü ba ede = kento ba ede = waü ede, 

 vgl. § 77; waü-na-ra ba upu mpuru nai »bij (na) den afloop" d. i. »na" veertig dagen 

 (93.11 v. o.). (Op Ie merken is hier wederom het nadrukswoord ra). Het komt mij 

 waarschijnlijk voor. dat de vorm waü-pu, vgl. § 78 voor waü-ra, enz. het ontstaan te danken 

 heeft aan deze opvatting van waü als afzonderlijk woord met de beteekenis van «afgeloopen 

 zijn". Al het bovenstaande blijft evenwel slechts eene veronderstelling, het rechtstreeks 

 bewijs zou alleen te leveren zijn, indien aangetoond kon worden, dat een vorm als waü-na-ra 

 ba, bepaaldelijk posterieur was aan waü-ra met verbaal subst. tot uitdrukking van tijdelijke 

 adverbiaalzinnen. Het bijwoord waü, vooraf, eerst, kan thans niet meer als praedicaat 

 optreden, maar komt alleen in samenstelling voor, vgl. § 264 vandaar zoude later de 

 idententiteit met het hier behandelde waü niet opgevallen kunnen zijn en dus het laatste ook 

 lichter de eigenlijke beteekenis verloren kunnen hebben. 

 Aanm. II. Op te merken is nog volgende uitdrukking: na-somba waü daa wdra-pu ana bedi sa-buwa, 

 loi sa-taka maiha, hij onderwerpt zich, »na het nog niet vernield zijn van één geweerkogel, 

 of één takar kruid" d. i. voordat één geweerkogel of één takar kruid vernield d. i. verbruikt 

 is (13,39). Omtrent den vorm is op te merken, dat sa-buwa ana bedi, loi sa-taka, wegens 

 den nadruk, aan het verbale subst. iha voorafgaan, wat daardoor den vorm van een deelw. 

 aanneemt, vgl. § 255. Ook volgt hier de bijzin op den hoofdzin, waaruit op te maken is, dat 

 waü hier geheel als praepositie dient beschouwd te worden. 



NDAI (NEE). 



86. Ndai, ook ndei, nde, ndi (dit laalste zeldzaam) uitgesproken, is een woord, 

 waarvan de eigenlijke beteekenis (zie de Aanmerking aan het slot na § 114) 

 naar het verschillend gebruik, dat er van gemaakt wordt, nu eens in meerdere 

 dan in mindere mate op den achtergrond is geraakt. Nu eens vormt het met 

 het volgende woord, wat den zin betreft, een geheel, dan weder kan het als 

 een afzonderlijk woord beschouwd worden. In dit laalste geval kunnen wij 

 hel meeslal weergeven door: »te, »om te", soms door » tot", maar ook wel door 

 «strekken tot, dienen tot". Ndai onderscheidt zich van raa en waü daarin, 

 dat het zich op welke wijze ook gebezigd, vormelijk steeds als een afzonderlijk 



