BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 111 



woord voordoet, en wel daardoor dat het 't prefix ma aannemen kan, zonder 

 dat dit evenwel eenig verschil in de beteekenis teweeg brengt. Zoo is bijv. 

 in tegenstelling van wat bij raa en waü geschiedt, rnandai ngdha (van ngdha, 

 eten) evengoed van passieve beteekenis als ndai ngdha, terwijl de actieve 

 vormt luidt : ndai mangdha of rnandai mangdha. Het gebruik nu van het 

 prefix ma voor ndai, is geheel willekeurig, in elk geval kan den vorm niet of 

 zonder ma gebezigd worden ; men treft ndai zonder ma aan daar, waar de 

 tegenwoordig geldende regels der taal ma vereischen, bijv, als attribuut 

 en omgekeerd. Hieruit is op te maken, dat ndai voor de tegenwoordige 

 taal, ook daar waar wij het nog vertalen kunnen, eigenlijk een dood woord 

 is, terwijl het gebruik van ma te verklaren is als overblijfsel van eene 

 vroeger ook gevoelde verbale beteekenis van het woord. Voorts zij opgemerkt 

 dat men ma alleen voor ndai pleegt te zetten, en niet voor de meer verloopen 

 vormen ndei, nde of ndi. 



Bovendien onderscheidt zich ndai nog daarin van raa en waü dat, terwijl 

 de laatste steeds eene verandering van beteekenis teweegbrengen, ndai in 

 bepaalde gevallen, de beteekenis van het volgende woord volstrekt niet veranderl, 

 maar het alleen in staat stelt om eene bepaalde functie in den zin te vervullen. 

 In de tegenwoordige taal bezigt men, althans in het eigenlijke Bima, in 

 plaats van ndai meestal nee, geheel op dezelfde wijze en in dezelfde functie's, 

 alleen pleegt men nooit het prefix ma voor nee te bezigen, hetgeen dan ook 

 verwarring met neb in den zin van «willen'* zou veroorzaken. Ndai, enz. is 

 . niet geheel en al uit het gebruik geraakt, maar geldt nu als een zeer deftig 

 woord, vandaar dat men bij het schrijven steeds van ndai, nooit van nee, 

 gebruik maakt. 



§ 87. Ndai [nee) wordt gebezigd, in de eerste plaats, zoowel voor den nominalen vorm 

 van een woord met verbale beteekenis, hetzij stam woord, hetzij afgeleide vorm 

 met ka, hetzij eene verbale samenstelling, alsook voor eenen, reeds van het 

 prefix ma voorzienen verbalen vorm ; in het eerste geval moet de beteekenis 

 van het werkwoord eene transitieve zijn, in het tweede kan zij zoowel 

 transitief als intransitief (ook kwalificatief) zijn. Deze uitdrukkingen nu 

 kunnen gebezigd worden ter bepaling van een substantief, als praedicaat, na 

 sommige werkwoorden en ook zelfstandig. 



§88. De uitdrukking, gevormd door ndai met den substantiefvorm van een werkwoord 

 met transitieve beteekenis, gebezigd tot bepaling van een substantief of 

 voornaamwoord, heeft de beteekenis van een gerundivum. Meestal duidt dit 

 gerundivum eene noodzakelijkheid aan, zeldzamer eene mogelijkheid, dikwijls 

 ook een bestemd zijn voor iets, terwijl wij het dikwijls, waar het begrip van 

 noodzakelijkheid of bestemd zijn niet zoo zeer op den voorgrond treedt, door 

 een futurum kunnen weergeven. Voorb.: sdhe rnandai kalosa weya-ta djèka-na 

 ede sdhe mamaü, de door ons als zakat op te brengen buffel (de buffel, welke 

 wij als zakat moeten opbrengen), (zij) een makke buffel (9.6 v. o.); ta-tunti weya-ku 



