BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 131 



onderwerpen, (15.20). Men vergelijke ook § 148). Voorbeelden, waarin 



de actieve vorm met ndai als direct object optreedt, zijn mij niet voorgekomen, 



uitgezonderd de in § 56 behandelde als substantief optredende deelwoorden 



met ma, bij welke ik evenwel ndai nooit uitgedrukt gevonden heb. Den 



genitief na sa-mena-na, enz. (vgl. de vorige §) treft men aan in : bè-bè-na 



mpara malösa watu ntjai duwa mbuwa, wat ook van wat uitkomt (wat ook 



uitkomt) uit de twee wegen (11.18); sa-mena-na malangdra kai (vgl. § 137) 



binata, al wat dier heet (38.7); vergelijk overigens wederom § 56. Voorts 



kunnen ook deze substantieven daardoor in den genitief komen te staan, 



doordien het werkwoord, waarna zij oorspronkelijk als subject zonder nadruk 



optreden (vgl. de voorbeelden der volgende §) na: aï-na, wati, enz., den vorm 



van een subst. aanneemt. Een voorbeeld van actieven vorm met ndai na 



eene praepositie is: bonto-ku 'aurat hampa ndai mapatu, men bedekke het 



gedeelte van het lichaam, waarover men zich schamen moet, tot aan het 



behoorlijke (tot zoover, als het behoorlijk is, 95.5), men vergelijke daarbij 



wederom § 56. 



Aanm. Wanneer de passieve of actieve vorm buiten het eigenlijke zinsverband met den nadruk 

 vooropgeplaatst en ingeleid wordt door kapo of indo kapo, wordt hij meestal (doch niet 

 altijd) bepaald door het aanwijzend voornaamw. ede. Dit staat, als gewoonlijk, het laatste 

 van alle bepalingen, dus hier na het object of den agens of de bepalingen van het als 

 substantief gebezigde deelwoord. Aldus bepaalt in de bovenaangehaalde voorbeelden: indo 

 kapo makaiha-na oi sambeya ede upa ori, indo kapo mahardm ndai karawi-na ba doü 

 madawdra oi sambeya ede tolu ori, het voornaamwoord ede, respectievelijk de woorden 

 makaiha en mahardm en niet het subst. oi sambeya, vgl. § 217 en ook boven ndai 

 malösa ede. Men zou ede evenwel ook kunnen opvatten, als het grammatische onderwerp < 

 zoodat indo kapo makaiha-na oi sambeya ede upa ori, letterlijk zou zijn : dat nu, wat het 

 water om te bidden krachteloos maakt, dat zijn vier zaken ( 1 ). Men vergelijke echter het 

 zevende voorbeeld onder deze §, alsook volgenden zin:' indo kapo tanda wddjib wdra-na 

 Allahu subhdna-hu wa ta'dla ede, na-bou sa-mena-na 'alan ede, het leeken nu dat God 

 moet bestaan is: hij heeft de wereld geschapen (6.13, o. v.). Het is duidelijk dat ede hier 

 niet bij Allah kan belmoren en in dezen zin evenmin kan beschouwd worden als onderwerp 

 van het volgende. Ede dient dus alleen om aan het door kapo of indo kapo ingeleide woord 

 meerderen nadruk te geven. Zoo vergelijke men ook volgenden Javaanschen zin (uit eene 

 Javaansche verhandeling over wulu en salat opgenomen in de Aanteekeningen achter het 

 Soendaneesch leesboek van G. J. Grashuis): utawi wiwitan-e waktu asar iku, sa-wus-e 

 wuwuh satitik wawajangan sa-widji-widji saking waktu luhur ; iku kan hier niet als 

 bepaling van waktu asar beschouwd worden, men vergelijke slechts het volgende waktu, 

 maar wordt gebezigd, omdat wiwitan-e ingeleid wordt door utaivi, de Javaansche uitdrukking 

 voor indo kapo. Ook daar waar indo kapo wel niet uitgedrukt is, maar toch in gedachten 

 ingevuld kan worden, vindt men deze bepaling door ede gebezigd, zoo als uit de bovengegeven 

 voorbeelden te zien is, vgl. voorts § 281. 



§ 109. Ook als subject kunnen de passieve en actieve vormen met ndai optreden, 



doch in het algemeen alleen bij bepaalde praedicaten. In de eerste plaats 



treden zij op na wdra (zijn) en worden dan zoowel van personen als van 



( l ) Als bijv. in het Soendaneesch: ari rasaönana mata teh, èta opat parkara (zedeleer naar Ghazzali. uitgegeven 

 door G. J. Grashuis, blz. 1), zoo: nja èta (ibidem, pag. 5), waar evenwel reeds door teh de aandacht op het voorgaande 

 gevestigd wordt. 



