156 BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



is het woord, dat gij geplant hebt, anders is het werk, dat (de daad, die) 

 opgroeit (85,30). 



Noodzakelijk evenwel is het gebruik van ndai in geen geval, gelijk uit de 

 volgende voorbeelden te zien is: daa wdra-na sa-ori-ori pdhu malama-na udja 

 wdli, »bij het ook niet zijn van" (terwijl er ook niet is) het een of ander, 

 wat (de huid) bedekt (94.25); kananu banamidöho: wati-du wdra-na sa-mena-na 

 matangdra kai binala di ade duniya ake mawaü ao nggömi, wij dachten ; » niet 

 is alles wat dier heet" (niets van alles wat dier heet) hier op aarde is in 

 staat om u te weerstaan (38.6 — 7); nggdra wali-sa wdra-na doü maèda-na 

 mpangga-na ro kaiha angi-na ede, mai kai-ra ndede-na ede, na-mböto doü mahori 

 djdra rangga madawdra wei-na, indien er niemand was, die het vechten en 

 elkander toetakelen (der paarden) zag (of gezien heeft), dewijl velen de 

 hengsten los laten loopen zonder merries (15. 4 — 5); mböto-ra doü makantau-na 

 ade mabawa, vele menschen hebben een ijverzuchtig hart (zijn ijverzuchtig, 

 104.29): na-mböto ipi doü siwe mamai ake, zeer vele vrouwen komen hier 

 (wij zouden zeggen: daar) aan (79.52). 



Aanm. I. Wellicht is in den volgenden zin: wati lowa-ku lao nahu, malai-na-sa kani-kani ndai 

 raho-n ede, waa weya-pu ba nggömi, ik kan (zelf) niet gaan, maar de kleedingstukken, 

 waarom zij vragen, breng gij die voor (hen) mede (25.16), ndai op dezelfde wijze te 

 verklaren. Uit het verband blijkt dat ndai raho-n onmogelijk hier «door hen te vragen". 

 kan beteekenen. Mogelijk is hier eene valsche analogie met het gebruik van ndai na 

 lai-na in het spel, hoewel de constructie eigenlijk een geheel andere is, dewijl malai-na-sa, 

 voor de tegenwoordige taal een voegwoord (vgl. § 280) en oorspronkelijk zulk een met nadruk 

 vooropgeplaatste vorm is, waarover in § 106 gesproken is, en niet de functie van praedicaat 

 vervult. Een ander voorbeeld met malai-na-sa is mij evenwel niet bekend. Vgl. ook het 

 slot van Aanm. II. 



Uit het Bim. blijkt duidelijk waarom in de M. P. talen woorden als: veel, weinig, enz., 

 steeds vóór het bepaalde subst. staan. Met lai-na is eenigszins het Jav. liya. te vergelijkeu, 

 hoewel op te maken is, dat het Bim. woord voor liya ter bepaling vaneen subst. nam.: makalai 

 steeds na het subst. geplaatst wordt. 



Aanm. II. Zonder nu reeds te spreken over de oorspronkelijke beteekenis van ndai of nee, is uit hel 

 voorgaande reeds het volgende vast te stellen. Uit § 106, vlg. blijkt, dat een vorm als ndai (nee) 

 èda (van èda, zien) eigenlijk een substantief is. Hieruit is af te leiden, dat de vorm, ook als 

 praedicaat, de waarde van een subst. heeft, evenals dit het geval is bij het praedicatief gebruik der 

 verbale substantieven met raa, vgl. § 68. Letterlijk beteekent dus een zin als: nggömi ndai 

 èda-na, »gij zijt het, die door hem te zien is", of met de reeds in § 98 besproken verzwakking 

 van beteekenis »gij (zijt het) die door hem gezien wordt", op welke wijze dan ook reeds bij 

 voorbaat de bovengegeven voorbeelden vertaald zijn. Het is duidelijk dat deze constructie 

 bijzonder geëigend is om hel eerste woord met nadruk te doen uitkomen. Waar nu ndai 

 bij deze constructie niet aangetroffen wordt, heb ik het als verzwegen beschouwd. Hierbij is 

 evenwel op te merken, dat eigenlijk het gebruik van ndai, ten minste waar de beteekenis 

 geen gerundieve meer te, niet noodzakelijk kan genoemd worden. Gelijk boven opgemerkt 

 is, heeft het substantief met raa, bijv. raa-èda, zoowel de beteekenis van »het gezien hebben" 

 als van »het geziene' , vgl. § 65. Deze beide beteekenissen liggen, gelijk daar gezegd is, 

 opgesloten in het verbale subst., raa is daarop van geen invloed, dus moet ook in èda 

 tegelijk de beteekenis van: »het gezien wordende" opgesloten liggen, zooals wij dan ook in 

 het Hollandsch kunnen zeggen »dit is zijn zoeken" voor >dit is, hetgeen hij zoekt" (hetgeen 

 door hem gezocht wordt). Men vergelijke hierbij ook het gebruik, dat het Bim., evenals de 



