144 BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



hem gebruikt kan worden (15.7); na-kalösa udja-ku pili-na sa-mena-na doü 

 dei ade rasa toi ndadi weli kai-na di doü manlau salie ede, en de lieden in 

 de dorpen moeten ook hun geld opbrengen, om daarmede (vgl. § 122), te 

 koopen bij de eigenaars der buffels, (14.8. v. o.). 

 Aanm. Uit hetgeen hierboven gemeld is, is reeds met vrij groote zekerheid op te maken, dal ndai 

 is ontstaan uit ndadi (Mal. djari, Jav. dadi enz.). Dit wordt bevestigd door het gebruik dat 

 gemaakt wordt van ndai met een volgend eigenijk subst. Bekend is het gebruik van de 

 aequivalenten van het Bim. ndadi in sommige verwante talen, in de beteekenis van: iels, 

 bijv. regent, zijn ; bet Bim. woord zelve komt eveneens in die beteekenis voor als praedicaat 

 (bijv. 20.24) en na werkwoorden (attributief heb ik het alleen in bovenvermeld geschrift 

 aangetroffen: doü mandadi kakai-na galara ede, de man (bij) die gezant van het dorpshoofd 

 is, 15.19). Deze beteekenis nu is aan ndai toe te kennen in de onder § 113 aangehaalde 

 voorbeelden, men vergelijke slechls den aldaar genoemden volzin : ku-sakasi-ku nabi Muhammad 

 ede ndai kakai-na ba Allah ta'dta, met denzelfden zin in hetSoendancesch: kanla njaho jen 

 sa-tëmëntëmën-na nabi Muhammad djadi piwarangan Allah. Met de beteekenis aan ndai 

 toe te kennen in een zin als: ake mandai loi-na (vgl. boven § 112) is te vergelijken, die van 

 het Jav. dadi in een zin als: karana banju iku dadi parabot-ing asusutji. Het best wordt 

 hier ndai of ndadi weergegeven door, «strekken tot, dienen lot, zijn tol, en deze beteekenis 

 is gemakkelijk daaruit te verklaren, dat de oorspronkelijke beteekenis, van ndadi en aequivalenten 

 eigenlijk is: worden, wat naar den zin als een soort passief van maken kan opgevat worden ; 

 men vergelijke het Latijnsche fieri als passivum van facere, waardoor ndadi, enz. ook in 

 beteekenis gelijk kan zijn aan een Jav. ginawe (këgawe) of pinaka (minongka) of een Mal. 

 di-buwat, strekken tot, dienen tot. In de genoemde gevallen is ndai dus naar alle waarschijnlijk- 

 heid uit ndadi ontstaan. Brengt men nu ndai met de laatstgenoemde beteekenis van ndadi 

 in verbinding met een verbaal subst., bijv. in een zin als: ake ndai weha-na (dit is het, 

 wat door hem genomen moet worden), dan moet de letterlijke beteekenis zijn: 'dit is het, wat 

 strekt (dient) lot zijn nemen", of »dit is tot het door hem genomen wordende", wat wel op 

 hetzelfde neerkomt als: dit is door hem te nemen, dit is bestemd om (dit moet) door hem 

 genomen worden. Dewijl de gerundieve beteekenis zich op deze wijze gemakkelijk laat 

 verklaren, is het nu in het verband met het voorgaande met zekerheid te zeggen, dat ook 

 hier ndai uil ndadi is ontstaan. De gerundieve beteekenis, welke de verbinding van ndai 

 met een verbaal subst. heeft, is waarschijnlijk later ook overgegaan op de verbinding van ndai 

 met een eigenlijk substantief. Om de beteekenis van een eenvoudig passief te verklaren, welke 

 een vorm als ndai weha hebben kan, zou men, ook daargelaten het in § 99 opgemerkte, aan 

 de beteekenis » worden", welke ndadi hebben kan en aan het gebruik, dat wij van dit woord 

 tot vorming van passieven maken, kunnen denken: ake ndai weha-na : dit is het, wat wordt 

 bet door hem genomen wordende = dit is het, wat door hem genomen wordt of zal worden. 

 Wat nu de waarde van den vorm betreft, zoo moet ndai, als ontstaan uit ndadi, een verbaal 

 subst. zijn, zoodat de beteekenis van den vorm in de eerste plaats is: het strekken tot 

 (worden, zijn) wat het verbale of eigenlijke subst. aanduidt. Maar evenals het verbale subst. 

 van een transitief werkwoord, als bijv. èda, zien, ook de beteekenis kan hebben van » dat, wat 

 gezien wordt", vgl. § 110 Aanm. II, zoo kan een verbaal subst. van een intransitief werkwoord 

 tevens beteekenen: dat, wat het werkwoord aanduidt, bijv. ndadi, zoo wel «het worden, enz." 

 als »dat, wat wordt". Nu wordt weliswaar ook in het Bim. een verbaal subst. van een 

 intransitief werkwoord niet zoo dikwijls in deze tweede beteekenis gebruikt als dat van een 

 transitief, geheel onbekend is het echter, ook tegenwoordig, niet. In de eerste plaats zijn er 

 concrete subst. in deze beteekenis ontstaan uit bet verbale subst., vgl. § 183, en vervolgens 

 wijzen daar ook op vormen als raa-wdra (dat, wat geweest is of is) voor raa mawdra, vgl. 

 § 75. Meer bepaald ten opzichte van ndadi vergelijke men de Makassaarsche uitdrukkingen: 

 djarinna andjaya, de afstammelingen (d. i. lelt. dat, wat wordt, ontslaat of wat geworden 

 of ontslaan is) van de stervelingen, djari-taunna laua, iemand's afstammelingen (lett. dat van 

 iemand, wat mensch wordt of geworden is). Aldus kunnen de vormen van ndai met een 



