BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 145 



verbaal of eigenlijk subst. ook beteekenen : dat, wat slrekt tot (wordt, is) wat het subst. aanduidt. 



Bij de verklaring der vormen, ontslaan uit de verbinding van ndai met een volgend verbaal 

 woord met het prefix ma, stuit men op eene moeielijkheid. Men zou een vorm als bijv. ndai 

 maturu kunnen verklaren door: «strekken tot dat, wat aanwijst", maar dan moet aangenomen 

 worden dat zulk een deelwoord vroeger reeds uit zichzelve als een subst. in gebruik is 

 geweest, terwijl nu juist ndai vereischt wordt om er een subst. in deze beteekenis van te 

 maken, vgl. § 110. Aanm. II. Men zou ndai maturu ook kunnen verklaren als: -strekken om 

 aan te wijzen", wat zeker bel waarschijnlijkst is, maar hierbij is op te merken, dat het voor 

 de tegenwoordige taal minstens twijfelachtig is, of ooit een werkwoord, dat op een ander 

 werkwoord volgt (waar wij een infinitief bezigen^ hetzij met, hetzij zonder om te, of te), het 

 prefix ma kan hebben, zonder dat ndai als verzwegen dient beschouwd te worden, dus zonder 

 dat ndai, al is het in 't verborgene, invloed heeft uitgeoefend, liet best is, eenvoudig den vorm 

 te verklaren als te zijn gevormd naar analogie van den veel meer in gebruik zijnde 

 passieven. In alle gevallen zijn deze vormen, als geheel, subst., dewijl ndai de waarde van 

 een subst. moet hebben, wederom in de dubbele beteekenis. Hiermede is verklaard, hoe deze 

 vormen gebezigd kunnen worden als subject, enz., als praedicaat (vgl. Aanm. Il na §110) en 

 ook als attribuut; door het willekeurig gebruik van ma voor ndai is het niet uit te maken 

 ot in het laatste geval de vorm als appositie dient beschouwd te worden, evenals het verbale 

 subst. met raa (vgl. § 66) of als een deelwoord, afgeleid van een samengestelden vorm. Het 

 verder gebruik van ndai is gemakkelijk te verklaren. Alleen is hierbij het volgende op te 

 merken. Wanneer het Bim. ons «om te", waarmede het doel van een werkwoord wordt 

 aangegeven, uitdrukt zonder ndai, bijv. kapo mai duho-ra simi ro daro inga weya, komt nu 

 allen duiken en rondtaslen om mij te helpen (53.30), of na-rètje-du nei sangadji Ana-ana 

 luu, enz., hij spoorde de vrouw van vorst A. a, aan om binnen te gaan (47.36), dan geeft 

 het Bim. onzen infinitief met «om te" eenvoudig weer door het verbale subst., wat als een 

 absolutief zonder nadere aanduiding van de syntaktische waarde na het eerste werkwoord 

 geplaatst wordt, hetzij onmiddelijk, hetzij voorafgegaan door het object of ook den agens 

 van het eerste werkwoord. Wij kunnen dat weergeven door de praeposilie »lot" en den 

 infinitief met het lidwoord, hier dus: «duiken en rondtaslen tot het helpen" (tot hulp) en 

 «overhalen tot het binnengaan". Bij het bezigen van ndai is de constructie eigenlijk geheel 

 en al dezelfde, bijv. kaambi uma ndai hidi-na (vgl. § 112) beteekent letterlijk: een huis 

 gereedmaken (tol) het strekken tot zijne woonplaats = om te strekken tot zijne woonplaats, 

 ngupa tuta ndai dompo-na (vgl. § 92) hoofden zoeken (tot) bet strekken tot zijn afhouwen 

 (of: tot dat, wat door hem afgehouwen wordt) = om te strekken om door hem afgehouwen 

 te worden. De vormen met ndai zijn dus hier eveneens als absolutieven gebezigde subst. 



Men kan in deze zinnen de vorm met ndai niet als attribuut van het object van het eerste 

 werkwoord opvatten, want, hoewel hij gewoonlijk onmiddelijk op dit object volgt, kan toch 

 de agens tusschen beide geplaatst worden, vgl. § 90, vlg., wat onmogelijk zou zijn, indien de 

 vorm het subst. attributief bepaalde. Hetzelfde geldt van den vorm ndai, gevolgd door een 

 verbaal woord met ma op deze wijze gebezigd. De reden van het gebruik van deze vormen 

 is geen andere dan dat het door de beteekenis «strekken tot" van zelve het doel van het 

 werkwoord aanduidt. .Op dezelfde wijze vindt men ook wel in het Jav. këgawe gebezigd, 

 bijv. topi-ne di-silihake këgawe siwnr ; kampil iki dak-gawa këgawe madahi duwit-e ; enz. 

 (in den laatsten zin zou het Bim. evenwel geen actieven vorm na ndai bezigen, maar een 

 passieven met kai, vgl. § 122. Het laat zich denken, dat dit gebruik van ndai het begin 

 is geweest, waardoor men er toe gekomen is, het voor verbale vormen te bezigen. Waar 

 ndai verder aangewend wordt als na : patu, ndawi, enz., moet de vorm steeds op de boven- 

 genoemde wijze verklaard worden, behalve in het in § 97 behandelde geval, waar de vorm 

 de waarde heeft van «het worden wat het werkwoord aanduidt. 



Gelijk reeds boven gezegd is, kan thans aan ndai alleen, in geen geval eene eigenlijke 

 beteekenis meer toegekend worden; het maakt nu één begrip uit met het volgende woord. 

 Toen dan ook eenmaal ndadi tot ndai geworden was, wat wel door het veelvuldig gebruik 

 te verklaren zal zijn en ndai soms weder verliep in ndei, of nde, moest vanzelf het bewust- 



VEiH. DAT. GEN. XLVlIi. 10 



