BIMAJVEESCHE SPRAAKKUNST. 149 



kali vraagt om (hel paard) te koopen, verkoop (het) <lan raet (d. i. voor) 

 200 rijksdaalders (52. 55 — 56); na-tarima mena-du ra-parenta ndai-mu ede, 

 na-tundu kai-du lipi, na-suu kai-du tula, hij vindt goed alles wat gij bevolen 

 hebt, hij draagt (dit) op de schouders en het hoofd (27.8 — 9); ampo na-lulu 

 kai-du sambore besi di tula ranggasam, daarop stampte zij met een ijzeren 

 hamer op het hoofd der reuzen (69.17); ampo nggahï-ku: mori, made, tjumpu 

 kai-ku mori, vervolgens spreke men (de woorden) »leven, dood" uit; men 

 eindige met (het woord) «leven" (14.11). Nu en dan ziet men deze samenstelling 

 gebezigd ook dan als er een direct object aanwezig is: weha kai-ku tldlim 

 ndoi ro ndala doü, (men) neme met geweld de goederen van anderen (105.12 ; 

 vgl. ibid. 28); ampo ta-samo kai-ku weki sdra möne-ta oi ede, vervolgens 

 maakt gij uwe pudenda een weinig nat met dit water (5.8). Voorbeelden van 

 samenstelling bij den substantiefvorm van het werkwoord zijn: tiöla kai-pu 

 pidu reya sa-buwa-buwa, nde ai-na tjöla kai-mu piti, tjöla kai-pu ringgi, betaalt 

 ze met zeven reyalen per stuk, maar betaalt niet met duiten, betaalt met 

 rijksdaalders (29.5 — 6); maai ake mu-waa tjöla kai-ku ntjonggo-mu sa-buwa, 

 nu brengt gij één (tijger) om daarmede uwe schuld te betalen (58.32. In 

 het Bim. is sa-buwa zoowel het direct object van waa als van het samengestelde 

 tjöla kai, welke beide werkwoorden wederom eene samenstelling vormen, 

 vgl. § 165) na-neè-ku mai tjöla kai nfjonggo-na nahu ake, hij wil met mij 

 (of door middel van mij) zijne schuld komen afbetalen (ibid. reg. 35). Gelijk 

 uit de laatste voorbeelden blijkt, kan zoowel het door de samenstelling ontstane 

 nieuwe rechtstreeksche object (de oorspronkelijk door kai ingeleide instru- 

 mentalis) onmiddelijk volgen op het samengestelde werkwoord, of wel het 

 oorspronkelijke directe object gaat vooraf. Nog eens zij herhaald, dat in geen der 

 aangehaalde voorbeelden de samenstelling met kai noodzakelijk is en dat de 

 voorbeelden, waarin men het aldus in samenstelling ontmoet veel minder 

 talrijk zijn dan die, waarin kai als zelfstandig woord voorkomt. In één 

 geval maakt men ook in iiniete zinnen, enz. geregeld gebruik van de samen- 

 stelling van kai met het werkwoord, namelijk wanneer het subst., dat door 

 kai zou ingeleid moeten worden, pas genoemd is of wegens den nadruk 

 vooraan in den zin geplaatst is. Door deze samenstelling toch maakt men 

 dit subst. tot rechtstreeksch object van het werkwoord, en zulk een recht- 

 streeksch object wordt in het Bim., wanneer het te voren genoemd is (en 

 wij het dus zouden weergeven door een der voornaamw. van den derden 

 persoon) gewoonlijk verzwegen. Dewijl wij in onze taal dergelijke samen- 

 stellingen juist niet kennen, moeten wij ons in de vertaling behelpen door 

 »daarmede" bij het werkwoord te voegen, bijv. ede-ra weha kai-na (zie verder 

 § 126) oi mawa, karèle weya kai-du pdhu-na, daarop nam hij rozenwater, 

 (en) besprenkelde daarmede haar aangezicht, (75.41—42); indo kapo öne-na 

 ba sampari ede, nggdra turu kai-sa doü, na-made lalo mpa, wat nu het nut 

 van die kris uitmaakt (is, dat) zoo men daarmede naar iemand wijst, hij 



