BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 153 



hebt en wat uw lot geweest is (is het), waarmede of waarover de Heer God 

 reeds te voren zijn wil gehad heeft" (heeft God reeds van den beginne af 

 gewild, 58.36); duwa ralu ringgi nee landa kai-ku, tweehonderd rijksdaalders 

 zijn het, «waarmede (het) door mij verkocht wordt" (voor 200 rijksdaalders 



verkoop ik het, 55.5); daa mu-lowa-sa èda angi labo doü bae-mu 



salie malampa ntiri rasa-na ndai nggdhi kai-mu eli ade-mu, indien gij den 



vijand niet kunt ontmoeten »een buffel, die rechtstreeks naar zijn 



land gaat, moet het zijn, door welken gij uw voornemen zegt" (dan moet gij 

 (den vijand) door een buffel, welke rechtstreeks naar zijn land gaat, uw 

 voornemen, namelijk: om oorlog te gaan voeren, mededeelen, 15.10 — 15); 

 ede-ra ndai kantewi kai doü manggdhi mawati labo palm, dit is het, waarmede 

 te vergelijken zijn (hiermede moet men vergelijken) menschen, die spreken 

 »dat wat geen gedaante heeft" (woorden zonder zin, 81.5); ake ndei sodi 

 kai doü ngdha ba nggeya, hiermede (met deze woorden) moet men iemand 

 ondervragen, aan wien de vainpyr's gegeten hebben (I). Voorbeelden, waarin 

 ndai verzwegen is, zijn: ake kuta kai weki, ta-londo-sa awa dana, dit is om 

 er het lichaam mede te beschermen (hiermede moet het lichaam beschermd 

 worden), indien gij naar beneden (d. i. uit huis) gaat (6.5); ampo ta-kandeu-ku, 

 upa bonto ngdmo kandeu kai, vervolgens baadt gij (hem), vier potdeksels zijn 

 het, waarmede (gij) baadt (nam. : met eene hoeveelheid water van 4 poldeksels, 

 5.50 — 51) ; nggdra ku-waü-sa raka, sa-ratu arupiya ufa kai-ku ita, indien ik 

 haar verkrijg, «honderd gulden zijn het, waarmede ik u beloonen zal" (zal 

 ik u met honderd gulden beloonen, 50.20) ; nasi mangemo ntiri rasa-na 

 nggdhi kai-mu raa-wuwa ade-mu, door een vogel, die rechtstreeks naar zijn 

 land vliegt, deelt gij mede wat gij besloten hebt (15.12, vgl. boven). 

 Voorbeelden van kai met ndai, gebezigd op de wijze als in § 101 besproken 

 zijn: ndei nöno labo ndei bore kai weki, het worde gedronken alsook er 

 worde het lichaam mede ingewreven (4.25); ndei sampuru kai, er worde 

 mede gespoten (6.10). 

 § 121. Dezelfde vormen kunnen ook als vooropgeplaatst subst., als subject, enz. optreden : 

 nika ra ndai kai-na ba islam ede upa ori, dat, waardoor de islam volmaakt 

 wordt (bestaat uit, of zijn) vier zaken (8.17); indo kapo niki kai-na ba islam 

 ede une santika niki kai-na ba imdn udja mpa, datgene nu, waardoor de 

 islam volmaakt wordt, is ook geheel gelijk aan datgene, waardoor de iman 

 volmaakt wordt (10.4) ; kapo nggdhi kai doü maraho kangampu ede, na-pèso-ku 

 weki-na punggawa-na, enz., voorts dat, waarmede gezegd worden (wat nu 

 genoemd worden) lieden, die vergiffenis vragen, (dit is, indien) de bevelhebber 

 zich verwijderd heeft, enz. (15.25), indo kapo nggdhi kai nasi mangemo, doü 

 ra-waü weya rasa-na, malao tako rasa makalai, wat nu genoemd wordt een 

 vliegende vogel (is) hij, wiens land genomen is en die zijne toevlucht neemt 

 naar een ander land (15.54): kanggdri kai-mu mori-mu sangi-sangi ntau doü, 

 datgene, waarmede gij uw leven verlevendigt, (bestaat) steeds (uit) de goedereu 



