BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 1 55 



hadju, na-nipi-ku ndai bore kai-na sarumbu-na mawaü-ra ntjuwu, zij namen 

 bladen en hout, en maakten dat fijn om er hun gewond lichaam mede in 

 te wrijven (62.4) ; na-weha-ra fuu ua manae-nae, na-kaleme-ku nee köki 

 kai-na woi-na, zij namen (twee) zeer groote pinangboomen en maakten 

 die scherp, om hunne tanden mede uit te peuteren (69.10 — 11); na-kaambi 

 weya-du ngdha ro nöno ba ruma-ta, nee lao ou kai-na anakoda malabo wei-na, 

 de vorst maakte voor hen eten en drinken gereed, opdat zij daarmede den 

 scheepsgezagvoerder en zijne vrouw gingen uitnoodigen (73.26; in het Bim. 

 is lao ou kai één samengesteld transitief werkwoord, vgl. § 170); kau 

 kai-na (vgl. § 126) kaambi sa-buwa kapa neb lao kai-na raho loi weki-na 

 labo sangadji makarama, vervolgens beval hij een schip gereed te maken 

 om daarmede aan den wonderdoenden vorst te gaan vragen om hem te 

 genezen (59.6 — 7) ; na-ngupa-ra Italjihi ro aka nee lowa kai-na kawei wei 

 pande ede, hij zocht eene list om daardoor de limmermansvrouw te kunnen 

 huwen (50.18) ; kombi-kombi ivdra kapa ro sakona masai di nisa ede, wdra-ku 

 ndai numpa kai-na. of er wellicht een schip of schoener was, welke het 

 eiland aandeed «opdat het was om mede te varen door hen" (waarmede zij 

 mede konden varen, 66.15 — 16; vgl. § 93); dodo kai-ku masa sa-bune-bune 

 kombi kasi ade-mu, wdra kumpidi ndai rowa kataho kai-ku ompu ede, wat ik 

 er voor vraag is geld, zooveel als gij medelijden hebt (om te geven), opdat 

 ik daarmede voor den ouden man naar behooren offerfeesten kan aanrichten 

 (40.12 — 13); laho-pu lao-mu landa nahu sa-mpuru kombi, duwa mpuru kombi, 

 wdra-ka ndai tjengga döho, wdra kudu ndai lao timba kai-mu, gij moest mij 

 maar verkoopen, hetzij voor tien, hetzij voor twintig rijksdaalders om die 

 onder elkander te verdeelen, om daarvoor opium te gaan koopen (40.3); 

 mbuda isi mada-mu nggömi, nee da eda kai-mu kalantu au-au-du mawdra di 

 ade pöo ede, waren uwe oogappels blind (waart gij blind) »om niet duidelijk 

 te zien" (zoodat gij daarmede (met de oogen) of daardoor (door het blind 

 zijn) niet duidelijk kondt zien) wat er in deze bamboe was? (24.31); na-neyo 



kimpidi oi ndai ijondo na mango kidi karanggo ndai reko mandai 



bou mena kai ade lamada ada-ta, moge het te scheppen water licht zijn 



mogen de te binden twijgen droog zijn, opdat daardoor het hart 



van ons, uwe onderdanen, als nieuw worde (16.4 — 3, v. o. ; men houde in 

 hel oog dal bou kai in het Bim. transitief is); doü daa manliri parèsa, 

 mabitjdra kanljèko mandai raka kai-na piti ro masa, lieden, die niet juist 

 onderzoeken, die onrechtvaardig rechtspreken om daardoor geld te verkrijgen 

 (87.24 — 25); ampo la-lambo kantjihi-ku da ndei nljdra kai-na, daarop moet 

 gij goed slaan, opdat hel (d. w. z. de handeling) daardoor niet mislukt (3.29). 

 Ook vindt men na intransitieven ndai hier wel verzwegen, bijv. hadju 

 raa-bou fati laho dja mpa nggdhi kai raa-wuwa ade-mu, een boom, waaraan 

 pas gehakt is, is ook goed om daardoor mededeeling te doen van uw plan 

 (om oorlog te voeren, 13.14y; ndadi malja na-sanawa-ra kalalo kai-na hompa-na, 



