BIMANEÈSCHE SPRAAKKUNST. 16l 



kan (72.22); bune-ku pdhu-na nggeè-ku labo ana doü toi ake di sera makalau, 

 hoe kunnen wij met dit kleine kind in het uitgestrekte woud wonen ? 

 (62.27). Men treft bune ook aan met een passieven vorm met ndai zonder 

 kai, maar dan bepaaldelijk met gerundieve beteekenis: ai ake bune-ku ndai 

 rawi-ta, hoe moeten wij nu handelen ? (70.5 — 6). 



Ook sabune (hoeveel ?) wordt met een subst. met kai geconstrueerd, wanneer 

 naar den prijs wordt gevraagd voor hoeveel iets gekocht of verkocht is (vgl. 

 § 118) of hoeveel voor iets betaald is, bijv. sabune ndei landa kai-mu, voor 

 hoeveel verkoopt gij het? (55.2). Anders wordt sabune met een eenvoudig 

 verbaal subst. geconstrueerd. 

 § 126. Het aanwijzend voornw. ede (dat) kan ook gebezigd worden om de oorzaak 

 aan te duiden en wordt dan geconstrueerd met het subst. met kai' bune-ku 

 da lao rai kai lamada döho labo ra-fou ngdro ba udi-ro-mudi, ede lao rai kai 

 awa móti, hoe zouden wij niet op de vlucht zijn gegaan, terwijl de leguaan 

 ons overal na heeft gezet, dat is het, waarom wij naar zee gevlucht zijn 

 (21.8 — 9); wdra djdra-ku marongga möda di ade kola ake, ede nee daro rero 

 kai ro nee siwi rero kai-ku di ade kola ake, mijn paard is in dezen vijver 

 verdwenen, dat is hel, waarom ik overal in dezen vijver rondtast en duik 

 (53.28—29). 



Ede-ra is oorspronkelijk eene versterking van ede (over ra, hel Mal. lah, zie 

 § 270) en wordt eveneens geconstrueerd met het subst. met kai, terwijl 

 ndai, naar gewoonte uitgedrukt of verzwegen kan worden, bijv. maune santika 

 raa la Kio, na-balu mantiewi-ku, ede-ra ngdha kai ba lamada döho, wat hel 

 bloed van Kio betreft, dit rook zeer lekker, daarom hebben wij er van 

 gegeten (gedronken, 3.6 —7) ; waü mpudu dengga ufi-na, wati-du waü-ku 

 nahu makiri weki, ede-ra nee maru kai-ku èse wawo ruwi ake, toen zijn 

 blazen ophield (toen hij ophield met blazen), kon ik mij niet omwenden, 

 daarom lig ik boven op deze doornen (19.8 — 9). Gewoonlijk bezigt men 

 evenwel ede zonder ra om de oorzaak aan te duiden, en ede-ra in de 

 beteekenis van : daarop, volgens, toen ; zoodat bijv. ede-ra ndai nggdhi kai-na, 

 meestal beteekent: daarop zeide hij. De constructie zal wel zoo verklaard 

 moeten worden, dat een zin als de bovenstaande, oorspronkelijk alleen 

 beteekent heeft: »dat is de reden, dat hij sprak", terwijl daarnaast ede-ra 

 ook in gebruik was in de beteekenis van : vervolgens (vgl. het Mal. ifu-pun), 

 waarschijnlijk geconstrueerd met een eenvoudig verbaal subst. (vgl. beneden) 

 doch dat beide constructie's dooreengeloopen zijn, zoodat edc-ra ook in de 

 laatste beteekenis, eveneens met het subst. met kai geconstrueerd is geworden 

 en dat deze constructie later het meest in zwang gebleven is. 



Het Bim. maakt zeer veel gebruik van dit ede-ra; het is zelfs het meest 

 gebruikelijke bij- en voegwoord in den verhalenden stijl, waaruil reeds op te 

 maken is, hoe veelvuldig de vormen met kai voorkomen. 



Men bezigt ede-ra in de eerste plaats om de beteekenis van » daarop, 



VEBH, BAT. GEN. XLTIII, 41 



