162 BtMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



vervolgens, toen" aan het begin van een hoofdzin (of ook wel van een 

 nevengeschikte zinsnede, zie beneden) : raka mpa di hidi ede, ai-n mpara 

 doü mawdra wdli, köne-pu djdra na-waa-ra möda wdli. Ede-ra ndei hera kai 

 ade-na ruma-t ede, wati-du sakdli-kdli lowa-n nggdhi, toen zij op de plaats 

 kwamen was niet alleen de man er niet meer, maar zelfs het paard was 

 verdwenen. Toen verwonderde zich de vorst en kon hij volstrekt niet 

 spreken (26.22 — 25); ro na-sodi-na asal ndai wdra kai-na dinisaake. Ede-ra 

 nee nuntu mena kai ba Maharadja Kurma, enz., en hij vroeg waarom zij 

 op dit eiland waren. Daarop verhaalde M. K., enz. (70.11); ede-ra ntjambe 



kai-na ba ruma sangadji : ai ake nggömi-ra ndai maparenta rasa ake 



Ede-ra luu kai-na, enz., toen antwoordde de vorst (of de vorst antwoordde) 



gij zult thans dit land besturen. Daarop stond hij op, enz. (55.27 



en 29). Men bezigt ede-ra ook wel, evenals makento mpara ba ede, daarna, 

 (zie § 264), aan het begin van een verhaal, bijv.: wara-wdra ruwa-n ompu 

 ro wai, wdra tolu-n ana möne-n, na-waü-ra nae sampela mena. Ede-ra 

 nggdhi kai ba ana-n masasae, enz., er was eens, naar verhaald wordt, een 

 oude man en vrouw, die drie zoons hadden, welke allen groot en volwassen 

 waren. Daarop zeide de oudste zoon, enz. (26.8 — 7. v. o.). Meerdere voor- 

 beelden zijn passim in de teksten te vinden. 



Men bezigt ede-ra voorts dikwijls, wanneer een tijdelijke nevenzin, welke 

 bij ons begint met de voegwoorden »toen, nadat", voorafgaat, in dit geval 

 blijft ede-ra bij ons onvertaald: ntika na-ringa-du ba saudaga ro na-èda-du 

 pdhu masa-ngganga mamböto ipi lalo, ede-ra nee hera kai-na, toen de koopman 

 (dit) hoorde en zag boe bijzonder veel goud er was, verwonderde hij zich 

 (62.59-40): ntika na-ringa mpara ba rahi-na ede nggdhi mandede pdhu, 

 ede-ra kapöro kai-na labo wei-na, toen de man deze dusdanige woorden hoorde, 

 werd hij toornig op zijne vrouw (24.28-29); ntika na-èda mpara ba la 

 Dadju, mai doü mamböto malabo daha mena, ede-ra dóho ao kai ba la Dadju 

 watu èse tantonga pamöka-na, toen Dadju eene menigte menschen, allen met 

 wapens, zag aankomen, ging hij voor zijn zoldervenster zitten met het 

 aangezicht naar hen gericht (19.27 — 28); rongga-pu akadawa, ede-ra ngeè 

 ada kai ba ruma-t biljdra, daar gekomen maakte de rijksbestierder zijne 

 opwachting bij den vorst (toen de rijksbestierder daar gekomen was, maakte 

 hij zijne opwachting bij den vorst, 55.25); ra-ringa-ku eli genda, ede-ra luu 

 rebo kai, toen ik het geluid van de trom gehoord had, begon ik te dansen 

 (20.21 — 22); waü-ra watja-na ede-ra döho kai-na, nadat hij (zijne voeten) 

 gewasschen had, ging hij zitten (44.56, vgl. § 78); makento mpara ba ede, 

 ede-ra londo waü kai-na ndai-na sangadji masupu ede, daarna ging de zieke 

 vorst — zelf het eerst aan land (59.22). 



Ede-ra kan ook verzwegen worden, zoodat in dezelfde beteekenis alleen 

 overblijft ndai met volgend verbaal subst. met kai of wanneer ook ndai nog 

 verzwegen wordt, wat wel het meest voorkomende geval is, alleen het 



