BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 175 



worden op dezelfde wijze als boven gezegd is; dikwijls evenwel wordt ook 

 de samenstelling in dat opzicht als intransitief behandeld en de agens dus 

 niet door ba ingeleid (vgl. § 228). Men kan dus zeggen: ede-ra lao kai-(na) 

 ba doü ede (daarop ging de man) of wel: ede-ra lao kai {-na) doü ede, in 

 beteekenis of gebruik bestaat er hoegenaamd geen verschil in. Voorbeelden 

 hiervan vindt men passim in de voorgaande § §. Eveneens wordt de 

 agens bij samenstelling van kai met werkwoorden als: nggdhi (spreken), 

 ntjambe (antwoorden), welke afzonderlijk onverschillig als transitieve of 

 intransitieve werkwoorden behandeld kunnen worden, (vgl. § 254) naar 

 verkiezing al of niet door ba ingeleid. 



Heeft het werkwoord oorspronkelijk transitieve beteekenis en wordt het 

 oorspronkelijk object er van uitgedrukt, zoo kan de agens aan dit oorspronkelijk 

 object voorafgaan, als bijv. ede-ra kalösa kai ba wai saninu, daarop haalde 

 de oude vrouw (haar) bril uit (75.9); ede-ra lao boru kai ba wei sangadji 

 Ana-ana gendi mada ruma sangadji, daarop ging de vrouw van vorst A. a. 

 de wenkbrauw van den vorst afscheren (48.29—50); of wel de agens volgt 

 op het oorspronkelijk object: ede-ra lao donggo kuntji-na ba sangadji Ana-ana 

 di ruma sangadji, toen gaf vorst A-a. den sleutel (van de kooi) aan den vorst 

 (49.16); ede-ra wura ao kai bóngi montja ro karaba ba ana ro wei, daarop 

 strooiden zijne vrouw en kinderen gele en geroosterde rijst voor hem uit 

 (54.15—16). 



In § 118 is reeds opgemerkt dat kai geplaatst wordt na de met het 

 werkwoord samengestelde bijwoorden. Wanneer twee werkwoorden van 

 synonieme beteekenis, welke door het voegwoord ro (en) verbonden zijn, met 

 kai worden samengesteld, pleegt kai alleen na het tweede uitgedrukt te 

 worden : wau-du pule saraa rawi rangga aka-ri de maka ro mpaa kai ba ompu, 

 de bidara-dorens waren ten eenemale vergruisd «bedanst geworden door den 

 ouden man", (dewijl de oude man er op gedanst had, 18.56 — 57); ede-ra dodo 

 kai-na dula, lampa ro rai kai-na marötji-rötji, daarop vroeg hij verlof heen 

 Ie gaan en liep en ijlde met snelheid voort (25.24); ede-ra hina hanta kai-ku 

 maneyo, donggo ro mbeï kai-ku, daarop tilde ik toevallig iets lichts op, en 

 vervolgens overhandigde [en gaf] ik het (54.27 — 28). Somtijds, doch zeldzamer, 

 treft men dezelfde constructie aan als de woorden geen synonieme beteekenis 

 hebben : ede-ra weha ro mbeï kai taraku ede, daarop nam zij de buks en gal die 

 (25.24); ede-ra tjuwa nernba ro dula mena kai-na di uma-na, daarop maakte 

 ieder zijn sembah en keerde naar huis terug (65.40); ede-ra tjola ro waa kai-na 

 di uma-na, daarop betaalden zij het en brachten het naar huis (54.25). 



Wanneer de constructie eene samenstelling van het werkwoord met kai 

 eischt en kai terstond daarop als zelfstandige praep. zou moeten optreden, 

 wordt kai slechts éénmaal uitgedrukt: ede-ra ao dja kai rera ba doü mpanga, 

 daarop nam de dief (het) met de tong aan (41.29, vgl. ibid. reg. 26: ao-ku 

 ba nggömi kai rera-mu); ede-ra kabe sa-buwa-buwa kai ladio sampari-tia. 



