BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



177 



§ 140. Zelden wordt kai samengesteld met een woord, dat niet oorspronkelijk 

 verbale beteekenis heeft, en waar dit geschiedt, zijn deze woorden als 

 intransitieven werkwoorden te beschouwen, vgl. § 257. Zoo ontstaat uit 

 het oorspronkelijk subst. sangadji, vorst, sangadji kai, »dat, waardoor men 

 vorst is", bijv. peda sangadji kai, het zwaard, waardoor men vorst is, het 

 rijkszwaard (19.53). Eene afleiding van bune (hoe?) met kai treft men aan 

 in de uitdrukking: wati mpa bune kai-na, het doet er niets toe (12.10 — 9. v. o.) ; 

 waarin bune eigenlijk staat voor: bune-bune, hoe ook, terwijl na wati, wdra 

 verzwegen is (vgl. § 266); zoodat de uitdrukking letterlijk beteekent: er is 

 niets, waardoor het hoe ook wordt. Van wati-pu, nog niet, komt wati kai-pu, 

 vgl. § 157. Van het samengestelde telwoord duwa mbuwa, twee, treft men 

 eene samenstelling met kai in den volgenden zin aan: bune-ku da duwa 

 mbuwa kai-na sa-nai labo mböto weki lamada döho mangdha, hoe zouden (de 

 buffels) niet twee stuks per dag zijn, terwijl veel zijn onze personen, die 

 eten? (hoe zouden wij niet twee buffels per dag eten, daar wij met ons 

 velen zijn? 29.18). Vooral echter wordt de samenstelling na kai met een 

 telwoord gebezigd in uitdrukkingen als: duwa {mbuwa of ori) kai-na, tolu 

 [mbuwa of ori) kai-na, enz.: dat, waardoor het twee is of wordt, ten tweede; 

 dat, waardoor het drie is of wordt, ten derde, enz., vgl. N°. II en III, der 

 teksten passim. 



Aanm. I. Naast den vorm duwa (mbuwa of ori) kai-na, enz. treft men ook aan: makaduwa (mbuwa 

 of ori) kai-na, enz. (bijv. N°. V der teksten). Aan het prefix ma kan hier niet gedacht 

 worden, want om van andere redenen te zwijgen, zoude men, indien ma hier werkelijk het 

 in § 43 vlg. behandelde prefix ware ook kunnen zeggen: maduwa kai-na, wat nooit aan- 

 getroffen wordt en door de Bim. ook als verkeerd beschouwd wordt. De tweede vorm 

 bevat daarentegen steeds ma. Men zal daarom wel in, dezen vorm het o. a. nog in het Mak. 

 en Bug. voorkomende prefix maka moeten aannemen, terwijl de samenstelling met kai naar 

 analogie van den eersten vorm gevormd is. 



Aanm. II. Door de samenstelling van kai met een verbaal woord wordt in het Bim. hetzelfde uitgedrukt, 

 wat in talen als het Mal., Jav. enz. door de suffixen kan (ake, aken, enz.) en i, enz. wordt 

 te kennen gegeven, in zooverre deze respectievelijk instrumentale en locatieve werkwoorden 

 vormen, daargelaten dat het Bim. van de samenstelling meestal alleen bij nominale vormen 

 gebruik maakt. In de talen van Noord-Celebes, in de Philippijnsche talen, enz. worden de 

 instrumentale werkwoorden gevormd door middel van een prefix i. Datzelfde prefix vormt 

 in sommige dezer talen ook nominale afleidingen, welke kunnen beteekenen: dat, waarmede 

 iets geschiedt, bijv. Iban. ipamutul, dat, waarmede onthalsd wordt; dat, waarom iets geschiedt, 

 Iban. ipabbalot, waarom geranseld wordt (vgl. boven § 124) ; de wijze hoe iets geschiedt, 

 Iban. ilalakad, gewone wijze van gaan, Fidji. idola-dola, wijze van openen (vgl. het gebruik 

 van het subst. met kai na bune, hoe? § 125); tevens kan datzelfde prefix uitdrukkende tijd 

 waarop, bijv. Iloco. idadatëng, tijd van komen en de plaats waar, Fidji. itutu, plaats om te 

 staan (vgl. Kern, de Fidjitaal, enz. pag. 53 vlg.) voorts vergelijke men den vorm der rang- 

 getallen: Tag. ikalud; Bis. ikaduha; Iban. ikarua, Fidji. ikarua, enz. De functiën, welke 

 kai in samenstelling in het Bim. vervult, kunnen dus in het algemeen in de verwante talen 

 ook door een en hetzelfde prefix worden uitgedrukt, zij het dan ook, dat niet alle 

 heteekenissen in één taal voorkomen. Voorts vergelijke men het Sund. suffix an (= Jav. 

 Mal. i) en het Bal. Mak. en Bug. ang (= Mal. kan). 

 De oorspronkelijke beteekenis van kai weet ik niet met zekerheid te bepalen. De om- 



VEHH. BAT. GEN. XLVIII. 



12 



