214 BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



beteekenis om één begrip uit te drukken, bijv. donggo ro mbeï, overhandigen 

 en geven (bijv. 34.28). Gewoonlijk zijn dan beide woorden door de conjunctie 

 ro (en) verbonden. Niettemin dienen zij toch als samenstellingen beschouwd 

 te worden, zij het dan ook als oneigenlijke. Wanneer toch ma, raa of in 

 finiete zinnen een verkort persoonlijk voornw. gebezigd moet worden, is 

 het voldoende dit alleen voor het eerste woord te plaatsen: amal-mu ede daa 

 maraka ro tjiki, uwe goede werken zijn onvoldoende (83.13), vgl. § 48, 

 wdra mpara ndai mahaa ro ngènge, sommige bijten, 84.17), vgl. § 111; ba 

 supu raa-lambo ro boë ba nggömi, (dewijl gij haar geslagen hebt (52.23), 

 vgl. § 69; na-kadöri ro matji, zij zijn zoet (89.2) vgl. § 227, vlg. Ook kan 

 ro, evenals tusschen twee substantieven, verzwakt worden tot ra of r. 



Zeldzamer wordt ro geheel weggelaten en maken dus de beide woorden 

 ook naar den vorm eene samenstelling uit. Voorb. ta Veto pèto waü-pu lamada, 

 bind mij eerst vast! (19.15, Veto = pètó), eli hadju ra-löo bate ba la Bango, 

 het geluid /an het hout, dat door Bango neergesmeten was, (32.2, loo = bate) 

 mu-waü-ra nae sampela pala, gij zijt nu groot en volwassen geworden (78.22). 



Zeer dikwijls is het eerste of tweede woord alleen niet in gebruik, bijv. 

 wuu ro pata, gelijk of versterking van wuu, jaloers (pata alleen in deze 

 beteekenis niet gebruikelijk); mpaa ro mpidji = mpaa, spelen (mpidji ongebrui- 

 kelijk); nggasa ro nggdri = nggari, in de beteekenis: levendig zijn, bloeien 

 van een land (nggasa alleen ongebruikelijk); lewa ro laka. strijden, ruzie 

 maken {lewa alleen «strijden, oorlog voeren" laka alleen ongebruikelijk). 

 Soms ook heeft het woord, dat nog afzonderlijk in gebruik is, alleen eene 

 andere beteekenis, bijv. ede-ra hidi, vast, bestendig (ede heeft geen levende 

 beteekenis meer, hidi alleen beteekent «plaats" vgl. Jav. genah, vast, in het 

 Bal. plaats). Soms zijn ook beide woorden alleen ongebruikelijk, bijv. ede 

 ro pehe, vermanen, onderrichten (pehe alleen bestaat wel, maar beteekent: 

 kunnen en kennen. 



In dit geval wordt ro dikwijls verzwegen, bijv. ede-hidi naast ede ra hidi; 

 ntjihi-ntjao, voldoende ; santjaru-nljamba = santjamba, verspreid ; ntara-ntodo = 

 ntodo, vol gaten zijn, enz. Van deze woorden moeten vele thans als grond- 

 woorden beschouwd worden. 



Somtijds worden zulke copulatieve samenstellingen ook wel gevormd van 

 woorden, die geene synonieme beteekenis hebben, bijv. mandinga labo nangi 

 kanggitja-na, terwijl zij daarbij weende en schreeuwde (52.11); ai-na hdri 

 kabalo kai-mu, lacht en spot daarbij niet (92.3), Deze samenstellingen laten 

 zich echter ook wel verklaren als die in § 165 en § 168. Alleen als 

 copulatieve samenstelling evenwel laat zich verklaren: luu lösa, in- en uitgaan, 

 bijv. 11.2. 

 § 170. Omtrent de samenstelling der woorden van verbale beteekenis is nog het 

 volgende op te merken. De woorden lao, gaan; mai, komen, alsmede die, 

 welke wij door eene samenstelling met «gaan" kunnen weergeven, nam. : 



