256 BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



§ 193. Evenals in de verwante talen geeft sa ook de verwante bet eekenis van: al, 

 geheel, te kennen, bijv. ada-ta sa-dana Mbödjo, uwe onderdanen van geheel 

 Bima (16.5) sa-mbia ai labo sa-bala ai, een geheelen avond en ochtend (48.41). 

 Deze beteekenis heeft sa ook in sa-niki-niki-na, de geheele voltalligheid van, 

 v. d. elk, van niki, voltallig; sa-mena-na, de geheelen gezamenlijkheid van 

 d. i. allen, van mena, geheel. 



Slechts zelden geeft sa in het Bim. een deelgenootschap te kennen. De 

 mij bekende voorbeelden zijn: sapdhu, wat verbale kracht heeft, »van één 

 uiterlijk zijn met (labo), gelijken op", en satjina, van tjina, broeder en dus 

 «medebroeder", bijv. ita ake — saljina, wij zijn medebroeders, wij zijn 

 broeders van elkander (59.41); doü masatjina, menschen, die broeders van 

 elkander zijn (61.14. v. o.). In deze beteekenis is sa thans als niet meer 

 levend te beschouwen (ik heb daarom sa met het volgende aanéén geschreven), 

 woorden als: dorpsgenoot, enz. drukt men met eene bezittelijke samenstelling 

 uit, als: doü masabuwa rasa, enz. (vgl. § 159 en § 195). 



Aanin. Over sa in woorden als: sa-poda-pöda-na = Mal. sa-sungguh-sungguh-nja, zie men § 272. 



§ 194. De hoofdgetallen van twee tot en met negen worden afzonderlijk gebezigd 

 in de eerste plaats voor de subst. welke sa kunnen aannemen, dus: upa 

 kaki, vier voet (52.41); tolu tjiru (de hoeveelheid van) drie lepels (66.29); 

 duwa bae, twee (beide) zij Jen (81.21); upa wela, vier zijden (93.4); duwa 

 mbaa, twee jaar (9.4. v. o.); ini nai, pidu nai, zes dagen, zeven dagen (10.29); 

 waru reya, acht reyalen (14.15. v. o.). In verbinding met een ander subst. 

 komt het subst. met het telwoord wederom achteraan : masa-ngganga pidu 

 dompo, vier stukken goud (62.33). 



In de tweede plaats bezigt men deze telwoorden bij subst., welke een 

 persoon voorstellen. Steeds wordt dan de genitief van het pers. voornw. 

 3<ien p ers aan |j et t e i woor d gehecht. De gewone plaats van het telwoord 

 is dan achter het subst., bijv. ana-ta duwa-na ede, uwe twee kinderen, uwe 

 beide kinderen (76.26); ada pasaka-ku upa-n ede, mijne vier erfslaven (40.19) ; 

 doü mpanga pidu-n, zeven roovers (55.37). Soms wordt tusschen het telwoord 

 en na nog doü, mensch, geplaatst, wat aldus een soort samenstelling met het 

 telwoord vormt: ada pasaka upadoü-na, vier erfslaven (40.12). De telwoorden, 

 altijd met na, worden ook wel voor de subst. geplaatst. Steeds schijnt dit 

 te geschieden, zoo een bijzondere nadruk op het telwoord valt, als: upa-na 

 doü nde lao labo-ta sela-ti 'doü suvu ede, vier menschen moeten met u 

 gaan, de zieke niet medegerekend (5.27). Zoo zoude de plaatsing ook 

 verklaard kunnen worden in : ba supu duwa-na ana-na saraa landa mena ba 

 wat, dewijl hare beide kinderen op eenmaal door de oude vrouw verkocht 

 waren (28.7). Moeielijker echter valt het om een bij zonderen nadruk aan 

 te nemen in een zin als: wara tolu-n ana möne-n, zij hadden drie zonen 

 (26.8. v. o.), zoodat wel aangenomen moet worden, dat het telwoord ook 

 zonder nadruk vooraan geplaatst kan worden, al is dit ook niet de meest 



