258 BÏMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



lidwoord bij die subst., welke sa voor zich krijgen, wat natuurlijk alleen 

 kan geschieden, zoo zij niet als maat, enz., maar als voorwerp van hunne 

 soort gebezigd worden, zoodat de woorden, die niets dan eene maat, enz. 

 voorstellen, vanzelf uitgesloten zijn, dus: sa-buwa rupiya, een gulden, als 

 geldstuk. Een dag evenwel wordt uitgedrukt door: ai sa-nai, waarbij dus 

 sa-nai de functie van hulptelwoord vervult, bijv. wdra ai sa-nai, op een dag, 

 vgl„ de teksten passim. 



Eene enkele maal beteekent sa-buwa, vooraan geplaatst, bepaaldelijk : één, bijv. 

 sa-buwa sake masambaa umu-na malabo böngi sampuru gan/a, één éénjarige 

 buffel benevens tien gantangs rijst (15.12). Meestal evenwel staat het in die 

 beteekenis achteraan, ook al valt er geen bijzondere nadruk op : bune santika 

 bunga masabuwa ake ai-na Idpo-tdpo landa-mu labo doü mahalai, verkoop die 

 ééne bloem vooral niet aan een ander (72.55) ; wdra-dja ana möne-na sa-buwa, 

 hij had één zoon (67.9); waü daa wdra-pu ana bedi sa-buwa, loi sa-taka maiha, 

 voordat één geweerkogel en één takar kruid bedorven (d. i. verbruikt) is 

 (15.59—40). Daarentegen vindt men bij uitzondering sa-buwa, als onbepaald 

 lidwoord achteraan: wdra-dja doü manggèko sa-buwa ededeï, er was ook eene 

 hofdame (25.5). Sa-buwa — sa-buwa, de een — de andere, wordt zoowel voor 

 als na het subst. geplaatst : sa-buwa rupiya — masabuwa rupiya ede (24.5 en 4) ; 

 sa-buwa tabe — sa-buwa labe, een pot — een andere pot (69.2 en 5) ; wad 

 wdra èda-mu dambe toi duwa-na, siwe sa-buwa, möne sa-buwa, hebt gij niet 

 twee kindertjes gezien, het een een jongen, het andereeen meisje? (76.22 — 25). 



Duwa mbuwa, enz. wordt gewoonlijk achter het subst. geplaatst: ntjai 

 duwa mbuwa, de twee wegen (11.19); oi taldga duwa mbuwa ede, het water 

 der twee vijvers (69.10)); parenla-na maini mbuwa, zes zijner voorschriften 

 (15.27); wakalu tolu mbuwa ede, deze drie waqtu's (5.25). Valt de nadruk 

 op het telwoord, dan wordt dit vooraan geplaatst ; ra-nljonggo nggömi tolu 



mbuwa matja maai ake mu-waa ij dia kai-ku nljonggo-mu sa-buwa, 



gij zijt drie tijgers schuldig en nu brengt gij er één om uwe schuld te 



betalen (58.51 — 52); tani upa mbuwa ringgi, het gewicht van vier rijksdaalders 

 (10.80. Men bezigt het hulptelwoord ook wel eens vooraan, eigenlijk minder 

 juist, waar de geldwaarde bedoeld wordt, bijv. 54.25); na-iada di rera-na 

 waru mbuwa hüruf, duidelijk moeten op de tong zijn (duidelijk moeten 

 uitgesproken worden) alle acht letters (12.16 — 17). 

 § 196. Als hulptelwoorden worden voorts gebezigd de woorden, welke een stuk, 

 gedeelte van iets, aanduiden : tako edja pidu dompo, zeven stuks kaladie 

 stengels (5.15); kapenta sa-dompo. ééne plank (21.15. v. o.) ; kapenta sa-lobe 

 ake, deze ééne plank (21.11. v. o.). Als hulptelwoorden komen deze woorden 

 bijna alleen bij de hier vermelde subst. voor, soms ook nog bij de benamingen 

 van kleinere gereedschappen als naalden, spijkers, enz., waarbij evenwel 

 buwa {mbuwa) gebruikelijker is. In meer eigenlijke beteekenis komen deze 

 Woorden voor in uitdrukkingen als: masa-ngganga pidu dompo (62.51, of 



