24Ö BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



twee stukken saroengslof; kani, eigenlijk: kleeding of als werkwoord: gebruiken, 



bij het tellen van zeilen, maar buwa (mbuwa) is gebruikelijker; lamba, alleen 



als hulptelwoord in gebruik, vgl. het Mal. lembar = ndoö ; lingyi, ineenrollen, 



als subst. alleen als hulptelwoord in gebruik: rante tolu Unggi, drie kettingen ; 



labu: dia sa-labu, één net (vgl. het Bug. labuwang). In de teksten komen 



hiervan geen voorbeelden voor. 



De gewone plaats dezer woorden, hetzij met sa, hetzij met een der overige 



telwoorden tot negen verbonden, is na het te tellen subst. Valt de nadruk 



op het telwoord, dan worden zij gewoonlijk vooraan geplaatst, bijv. wati-du 



wdra-na köne sa-mpuu fuu hadju, niet één boom is er meer (50.50 — 51); 



ai-na daa hina-na köne sa-lela honggo ro kere, laat niet één haar van het 



hoofd of lichaam niet geraakt zijn (10.18). De hulptelwoorden met sa kunnen 



ook wel ons onbepaald lidwoord uitdrukken, bijv. ede-ra weha kai-na hadju 



sa-mpuu ma-waü-ra made mbangga, daarop nam hij een boom, die geheel 



dood was (51.2. v. o.); in dat geval is echter sa-buwa gebruikelijker; bijv. 



sa-buwa hadju (67.12). Uit het voorlaatste voorbeeld blijkt, dat eene deel- 



woordelijke bepaling soms ook na het hulplelwoord geplaatst wordt, wanneer 



zij wat uitgebreid is; gewoonlijk is de plaatsing omgekeerd. 



Aanm. De vormen mpnu, ndöo, enz., alsook mpuru, zijn natuurlijk daaruit te verklaren, dat het 

 telwoord oorspronkelijk voor woorden, die eene maat, enz. aanduiden en dus ook voor de 

 hulptelwoorden, met een neusklank sloot, als in het Jav., Bat. en Mak. Thans geldt echter 

 deze regel niet meer; de Bimaneezen heschouwen mpuru als een afzonderlijk woord, in den 

 tegenwoordigen toestand der taal kunnen dus mpuu, ndöo, enz. ook wel niet anders dan als 

 afzonderlijke woorden opgevat worden, vooral dewijl zij ook na sa den neusklank vertoonen. 

 Mogelijk is de neusklank bij sommige woorden, die hoewel geen hulptelwoorden, toch eene 

 maat, enz. aanduiden, als ndupa, vadem; mbaa, jaar, op deze wijze te verklaren, maar evengoed 

 kan hij alleen phonetische waarde hebben. De vorm nai daarentegen in: sa-nai, duwa nai, 

 van ai, dag, moet evenals mpuru verklaard worden, zoodat de n daarin dus staat voor de ng. 

 De uitdrukking nai-s, morgen, zal wel af te leiden zijn van: sa-nai-s, nog een dag. Oiai-nai-na 

 bijv. in ai-nai-n(a) djumaa, Vrijdag, eene samenkoppeling is van ai en nai (als grondwoord 

 beschouwd) + na, dan of de n in het midden door inwerking van de n of na op het einde is 

 ontstaan, is mij niet duidelijk, evenmin als de reden, waarom het Bim. hier niet eenvoudig 

 ai of ai-na bezigt in overeenstemming met de verwante talen. 



§ 197. Een soort hulptelwoord is nog ori, waarvan de eigenlijke beteekenis onbekend 



is. Het wordt alleen van abstracte begrippen gebezigd: madja dra duniya 



ake sa-ori; madja dei ahera pidu mpuru ori, de schaamte hier op deze aarde 



is één, de schaamte hiernamaals is zeventig (of zeventigsoortig, 85.21); indo 



kapo ma'and jatim ede duwa ori, de beteekenis van jatim is tweeërlei (104.1) ; 



indo kapo mafaralu di oi sambeya ede ini ori, wat verplicht is omtrent het 



water voor het gebed is (bestaat uit) zes zaken (11.14); (vgl. bijv. Sundan. 



art perlu wulu èta gènèp perkara, Grashuis, Sund. Leesb. pag. 52) ; tolu ori 



ndai mahardm, drie dingen zijn verboden, enz, (94.56); of zelfstandig: sa-ori 



wdli, één ding nog, voorts (12.12. v. o., ibid. 6 v. o., enz.); ake wdli sa-ori, 



dit is nog iets, 5.4 en 16). Vgl. voorts § 202. In plaats van ori kan ook 



buwa (inbuwa) gebezigd worden, bijv. 94.20. 



