242 BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



Het Bim. pleegt ook een telwoord te gebruiken, wanneer een persoon 

 gezegd wordt iets te verrichten te zamen met een of meer anderen, in het 

 laatste geval echter alleen wanneer het getal bepaald en niet te groot is. 

 Het telwoord stelt dan de som der handelende personen voor, het kan naar 

 willekeur herhaald worden of niet. Treedt in zulk een geval volgens ons 

 taaieigen een persoonelijk voornw. van den derden pers. als agens op, dan 

 vervult in het Bim. het telwoord deze functie: na-sama made-ra duwa-na 

 labo ruma sangadji, zij stierf Ie zamen met den vorst (79.40 — 41); na-lao-ra 

 weha hadju kaa duwa-duwa-na labo wei-na, hij ging met zijne vrouw brandhout 



halen (65.16 — 17); ede-ra lom lampa kai-na tolu-tolu-n labo ana-na — 



sabune-bune-du sera makalau lampa kai tolu-n labo ana-n, enz., daarop trok 



hij met zijne beide kinderen uit (het land), verscheiden uitgestrekte 



vlakten had hij met zijne beide kinderen begaan, enz. (57.22 en 25); ede-ra 

 fjuwa ngdha ro nöno kai-na upa-upa-na labo ana-na, daarop aten en dronken 

 zij (de beide ouders) met hunne twee kinderen (56.41). Treedt een subst. 

 als agens op, dan wordt het telwoord daar achter geplaatst: pala nisa ede 

 nggeè kai sa-buwa ranggasasa duwa-na labo wei-na, dat eiland nu werd 

 bewoond door een reus met zijne vrouw (66.10) ; na-lao-ra la Kasipahu 

 duwa-duwa-na labo wei-na luu di ade rasa, K. ging met zijne vrouw de stad 

 binnen (61.3. v. o.). Hoewel deze constructie voornamelijk voorkomt, indien 

 van den agens gezegd wordt te zamen iets te doen, kan zij, wanneer het 

 subst. uitgedrukt is, ook in alle andere gevallen gebezigd worden, bijv. ake 

 sura walu Maharadja Kurma malabo Radja Mangendar-Sri duwa-na labo 

 hera-na, dit is een brief van M. K. en zijn zwager M, S. (78.52 — 35). Ook 

 kan hel subst. ook hier verzwegen worden, wanneer hel geen onduidelijkheid 

 veroorzaakt: ede-ra mbeï kai-na ba ruma-t biljara sadeka tolu-n labo ana-na, 

 daarop gaf de rijksbestierder aalmoezen »aan de drie met de kinderen" (aan 

 haar en hare beide kinderen, 56.50). Vgl. de conslructie in het Mal. als 

 radja kaampat (dëngan) anak-nja, enz. Op te merken is nog dat, zoo een 

 telwoord als agens optreedt, noch na een transitief werkwoord (vgl, § 220) 

 noch na een verbaal subst. (vgl. § 254) of de passieve vormen (vgl. § 65, 

 66 en 111), ba gebezigd wordt. 



De telwoorden, de hulptelwoorden, de subst. met sa, enz. kunnen ook als 

 praedicaat optreden. In § 197 zijn reeds voorbeelden daarvan met het 

 hulptelwoord ori te vinden, hier volgen nog enkele: ana-na ba pande ede lima 

 doü-n, de kinderen van den timmerman waren vijf (in getal, 24.8) ; dei 

 masabuwa-buwa lapu-na wuwa-na pidu mpuru riwu, aan eiken stengel zijn de 

 vruchten zeventig duizend (in getal, 91.20). Achter het telwoord kan nog 

 mbbto-na (de menigte er van) gevoegd worden, wat dan de functien van 

 subject vervult, terwijl wat nu het subject is, een met nadruk vooropgeplaalste 

 genitief wordt. Als praedicaat treden deze woorden ook op in zinnen als: 

 tolu singku luru ndru-na, drie singku turu's (soort maat) zij de lengte er van 



