244 BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



pagaaide, een deel boomde (20.13 en 14). De «helft van hen" is : sarunde-na 

 of sarunde doü-na (60.6), vgl. de vorige §. Ook nog andere woorden worden 

 aangewend om de helft van iets te kennen te geven, als : sa-bintji, bijv. 

 na-tia weya-du kahuntu sa-bintji ai masidi, sa-bintji ai mambia nee ngdha ba 

 ari-na, hij spleet (deelde) katoepat voor zijne zuster, om het ééne deel (de 

 ééne helft) 's morgens, de andere helft 's avonds te eten (65.8 — 9); sa-tia 

 (van Ha, splijten), bijv. ua sa-lia, één halve pinangnoot (50.4). 



Breuken, kleiner dan een half, worden aangeduid door: Ijengga (deel) in 

 samenstelling met den noemer, dus: tjengga lolu-[na), één derde; tjenggaupa, 

 één vierde; tjengga lima, één vijfde. Een vierde heet ook: sa-parapa (vgl 

 het Mak. en Bug.). Breuken met een grooteren teller dan één, worden door 

 omschrijving uitgedrukt, op dezelfde wijze als in het Mak. en Bug. Evenwel 

 kan men zeggen : duwa Ijengga, twee derden ; duwa (tolu) pampa, twee (drie) 

 vierden. Ook het gebruik der andere breuken, vooral als de noemer groot 

 is, wordt meestal door andere zinswendingen vermeden. 



§ 202. De rangschikkende telwoorden zijn: saramba, ma/caduwa (vgl. § 140, Aanm. I.) 

 of makaduwa mbuwa, makatolu of makatolu mbuwa, enz. Met uitzondering 

 van saramba worden zij zeer zelden gebezigd, de Biin. zegt gewoonlijk in 

 plaats van «eerste hoofdstuk (artikel)", enz. »ten eerste", enz., vgl. bijv. 

 N°, V. der teksten. De hoeveelste dag van eene maand wordt door een 

 hoofdgetal, gevolgd door wa, uitgedrukt, bijv. di sa-mpuru lima-na wura, op 

 den vijftienden der maand (62.20). Ten eerste is: saramba-na (86.42); maar 

 meestal: tampuu-mpuu-na (N°. II. passim), ook wel: itja kai-na (10.42). 

 Ten tweede is: duwa kai-na (bijv. 94.24) of makaduwa kai-na (bijv. 7.27), 

 of duwa mbuwa kai-na (bijv. 7.22) of duwa ori kai-na (bijv. 8.1) of makaduwa 

 ori kai-na (51.28); ten derde is: tolu kai-na of makatolu kai-na of tolu mbuwa 

 kai-na (bijv. 7.29) of makatolu mbuwa kai-na (II) of tolu ori kai-na (II) of 

 makatolu ori kai-na; enz. Ten een en twintigste is: duwa mpuru sa-buwa 

 kai-na of makaduwa mpuru sa-buwa kai-na (15.17); of met ori. Er wordt 

 volstrekt geen verschil gemaakt tusschen de samenstellingen met mbuwa of 

 ori. De genitief van het pers. voornw. 3 l,on pers. na wordt ook wel weggelaten, 

 dus: duwa (ori) kaï (16.12. v. o., 7.22); enz. 



Eerst in »nu eerst" is ampo; in «voor het eerst" ampo de, vgl. § 264. 



§ 203. De mulliplicativa zijn: saraa of sa-kali, duwa kali, tolu kali, enz., sa-mpuru 

 sa-kali (elfmaal), enz. bijv. pidu kali dende hèko asi ede, zevenmaal voerde 

 (men hen) om het paleis (68.12); duwa kali tolu kali lampa hèko-na, twee 

 of driemaal liep hij (er) om heen (65.57); köne tolu kali ngdha kai-ku mböto-na, 

 zelfs driemaal om door ons gegeten te worden is de hoeveelheid er van (er 

 is zoo veel, dat wij er zelfs drie keer van eten kunnen, 29.3); sa-kali ade 

 ndai döho-m, sa-mpuru kali tarima ba ndai-ku, «éénmaal is ulieder hart, 

 tienmaal wordt het door ons aangenomen" (als gij éénmaal goed jegens ons 

 zijl, zijn wij er tienmaal dankbaar voor, 27,2, vgl. een dergeïijken zin op 



