BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 245 



47.8 met sa-raa-riwu-riwu kali). Meestal neemt het verbum na deze woorden, 



ook al valt op hen geen bijzondere nadruk, den substantief-vorm aan, men kan 



ze evenwel met een finiet werkwoord bezigen, vooral bij den imperatief of 



plaatsvervangenden conjunctief; zij worden dan achter in den zin geplaatst: 



ta-balja weya-ku salawa tolu kali, gij bidt daarbij driemaal (5.6); ta-tjompo-ku 



kangge nma tolu mbuwa ndei dama kai wöke-na tolu kali, tolu nai-dja, gij 



dompelt drie vingers (in het water) om daarmede zijn navel aan te raken 



»drie keer, drie dagen ook" (drie dagen lang drie maal, I.). 



Tweevoudig, enz. is; duwa lipi (of lapt) of duwa kali ganda-na, enz.; 



elfvoudig is: sa-mpuru sa-lipi, enz. 



§ 204. Distributieve telwoorden bezit het Bim. niet, waar deze dus in verwante talen 



gebezigd moeten worden, kan het Bim. de hoofdgetallen gebruiken. Evenwel 



komen er enkele construclie's voor, waardoor meer bijzonder wordt te kennen 



gegeven dal, wat elders door de distributieven wordt uitgedrukt: ede-ra tjedo 



kai-na di ade pingga, sa-pingga sa-pdhu sa-pingga sa-pdhu, daarop schepte zij 



het in schotels »èén schotel één soort, één schotel één soort" (op iederen 



schotel telkens één soort 44.28 — 29). Op te merken is, dat sa gebezigd wordt 



in deze constructie voor subst., waarvoor dit anders niet geoorloofd is, pingga 



toch is hier niet eene maat, maar het subst. als voorwerp, en ook pdhu wordt 



met het hulpwoord buwa (mbuwa) geteld (bijv. 4.26), de herhaling van 



sa-pingga sa-pdhu geschiedt voor den nadruk, doch is niet noodzakelijk. Van 



personen evenwel gebruikt men sa niet, maar zegt bijv. wdra öha sa-pon te 



sa-buwa doiï, er is rijst één pakje één meiisch (er is van ieder een pakje 



rijst, 28 57 — 58). Eene andere constructie is, dat men voor het hulptelwoord 



of de samenstelling van sa (en andere telwoorden) met een subst. plaatst de 



woorden mangga of hangga, waarvan de eigenlijke beteekenis onbekend is: 



nai-sa tjuwa-ljuwa waa döho öha mangga sa-ponte, morgen brenge ieder uwer 



rijst mede, iederéén pakje (28.24 — 25); labo ngemo waa-na ba nasi di sumpu-na 



mangga sa-bae, terwijl de vogels ieder aan eene zijde dragende (het stuk hout) 



wegvlogen (82.8 — 7. v. o.); röo nlana ro röo wunta kèla hangga sa-lela-na, 



ntana- en wunta /cè/a-bladen, telkens één blad er van (van ieder één blad, 



5.18); hangga satoi ndei tösi, van ieder moet een weinig afgesneden worden 



(5.6). Vgl. ook de Kölosche vertaling van het tweede voorbeeld met mangga: 



nangi ( = Bim. labo) nggembo ( = Bim. ngemo) waa ba nasi sumpu-na 



hangga ha-bintje ( = Bim. sa-bintji, 110.22). 



\anrn. Zoude in mangga een oud prefix schuilen, dat later niet meer verstaan en als een afzonderlijk 

 woord beschouwd is geworden? Mangga zoude dan wel uit maka moeien zijn ontstaan 

 (vgl. Jav. mongka en voor de g voor k § 12). Een vorm als hijv. makaduwa kan ontstaan 

 zijn uit maka en duwa, dus »tot twee maken" (vgl. § 140.). Aanm. I) maar men zoude het 

 zich ook ontstaan kunnen denken uit ma en kaduwa (tweetal, vgl. de Mal. beteekenis «alle 

 twee") een voorbeeld van eene afleiding van een telwoord, reeds van het prefix ka voorzien, 

 leveren de ranggetallen in het Fidjisch en in de Philippijnsche talen, bijv. lag. ikalud, tweede, 

 wel letterlijk: waardoor het een tweetal (of twee) wordt, vgl. het Bim. duwa kai. Een 

 in dien zin hypothetisch Bim. makaduwa zoude dan beduiden: bij tweetallen, en zeer goed 



