248 BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



is zij ontstaan uit een Mal. bëbërapa tahun lama-nja en wist de vertaler met 

 liet laatste woord geen weg). Ntoi, dat hier geheel als ons «duren" gebruikt 

 wordt, moet hier als een transitief werkwoord beschouwd zijn, waarvan de 

 zin sabune-bune mpuru mbaa-na (veel zijn de tientallen van jaren er van) 

 het direct object is, en dus het praedicaat den substantiefvorm aanneemt, 

 vgl. § 245. Na praeposilies evenwel kan hel woord nooit op deze wijze 

 gebruikt worden (vgl. de volgende § bij mböto). Over het gebruik van het 

 prefix ma bij dit woord zie men § 59. Over den zin dodo kai-ku masa, 

 sabme-bune kombi (vgl. § 265) kasi ade-mu, wat ik er voor vraag is geld, 

 zooveel als gij medelijden hebt (zooveel als gij geven wilt, 41.12 — 13), zie 

 men beneden bij sandede. 



Pila-pila is een synoniem van sabune-bune, het wordt evenwel op andere 

 wijze geconstrueerd, het treedt niet afzonderlijk als praedicaat op, maar 

 behoort bij het subst., waarvoor het geplaatst is, wat een der hulptelwoorden 

 zijn kan, die gebruikt worden voor die subst., welke deze bij de telwoorden 

 van één tot tien vereischen. Voorb. : waü-ra pila-pila mbuwa kombi (vgl. 

 § 265), sera raa-sapa-na, nadat hij verscheidene vlakten overgetrokken was, 

 (57.38, het is onverschillig of men waü-ra hier als praepositie, dan wel als 

 aanduiding van het perf. wil opvatten, vgl. § 242) ; labo fdre-mu mawaü-ra 

 bini pila-pila mbuwa djompa, «terwijl uwe rijst ettelijke volle schuren heeft" 

 (terwijl uwe rijst ettelijke rijsthuisjes vult, 27.28) ; waü-ra pila-pila nai, na 

 ettelijke dagen (75.40). In verbinding met een hulptelwoord en vooral met 

 mpuru, enz. wordt het ook na het subst. geplaatst, bijv. doü mapila-pila 

 mpuru riwu, verscheidene tienduizenden van menschen (65.15). 



Sandede en sandake, zooveel (vgl. § 272 en Mak. sikamma, sikonlu, Bug. 

 siku) treden wederom alleen als praedicaat op: sandede (of sandede mböto-na) 

 nlau doü mamöda, zoovele schatten der menschen gingen verloren. Sandede 

 en sandake worden, evenals sabune, ook gebezigd bij woorden, die eene uit- 

 gebreidheid van ruimte of tijd te kennen geven, in welk geval wij het door 

 «zoo" vertalen. Evenals wij sabune soms moeten weergeven door «hoezeer", 

 zoo moeten wij sandede soms vertalen met «zoozeer", bijv. köne bune sanlika 

 sangadji Ana-ana sandede-ra tjaü ba lamada, ai-na-ti mpara nggdhi wdli ita 

 ruma-ku, «zelfs wat vorst A. a. betreft zoozeer is mijn beminnen" (zelfs 

 vorst A. a. bemin ik zoozeer) hoeveel te meer dan u (47.5). Zeer veelvuldig 

 treft men ntoi na deze woorden aan: pala sandake ntoi-na rongga möda mpa 



Italo nahu pala nggömi mampanga-na, zooveel nu is de lengte van 



tijd van, enz" (zoolang nu verdwijnen mijne bananen gij nu zijt 



de dief, 65 42) ; di ade sandede ntoi-na mbisa-na, na-kaljai-ku ba ompu 

 na-waü-ra made, terwijl hij zoolang bewusteloos was, meende de oude man 

 dat hij dood was (66.7, hierin is sandede wederom als een verbaal subst. 

 geconstrueerd: «onder het zoolang zijn zijner bewusteloosheid"). Sandede 

 ntoi-na kan ook in de beteekenis «zoolang als"' gebezigd worden, bijv. 



