260 BtitfANEESCHE SPRAAKKUNST. 



samenstelling met een ander woord, doch vooraangeplaatst lot vorming van 

 het finiete werkwoord, waarbij zij dus tevens het subject zonder nadruk 

 kunnen uitdrukken. Bij dit gebruik slaat ku niet alleen voor nahu en nami, 

 maar ook voor lamada, lamada doho, ndai-ku; mu voor nggömi en nggömi 

 doho, ndai-mu en ndai dóho-mu; ta voor ifa in beide beteekenissen en voor 

 ita ruma-ku; na voor siya en siya doho; zie voorts het Hoofdstuk over de 

 werkwoorden, § 227, vlg. 



§ 211. Het verkorte voornaamw. van den derden persoon na wordt nog gebezigd: 

 Tot vorming van den genitief, vgl. § 187. 



Voorts wordt het, evenals in vele verwante talen, dikwijls zoo gebezigd, 

 dat wij het door het lidwoord of in het geheel niet weergeven, hoewel hel 

 de eigenlijke beteekenis behoudt, bijv. fa-wira-ku röo nlana labo roo wunta, 

 ampo ta-tala kai-ku oha upa mbuwa ede, ampo la-wii kai-ku kalubu dei èha-na, 

 gij spreidt nlana en kapasbladen uit, dan spreidt gij daarop de vier soorten 

 rijst uit, dan doet gij asch op de rijst (lett. de rijst er van, nam. van die 

 bladeren, 5.19 — 21); watu bae èle-na: duwa mbuwa dolu djanga labo oha-na 

 duwa pore, ilo lili-na duwa djdri ndru-na nde kaa, aan de oostzijde (legt gij) 

 twee kippeneieren benevens twee klompen rijst (lett. rijst er van, rijst, die 

 er bij behoort) en ééne waskaars van twee vingers lengte om te branden 

 (4.2); kalösa-ku djèka-na, nggdra wdra-sa masa-na maraha bila-na, «opbrengen 

 zijn zakat, indien er is zijn geld, dat het gelal ervoor bereikt", (de zakat 

 opbrengen, indien men geld heeft, dal de belastbare som bereikt (8.3); bune 

 santika sarae manggeè di sö-na mbölo manusiya, de menschen waren talrijk 

 als het zand, dat zich bevindt in een inham (ervan, nam. van de zee, 

 77.34 — 35); mpoi mpada mena uma labo sa-mena-na doü-na ngdha ba afi 

 » geheel op verteerd door het vuur" (geheel verbrand) waren de huizen met 

 alle menschen (65.13). Men vergelijke ook het gebruik van na in adverbiale 

 uitdrukkingen, vgl. § 267. 



Nog bezigt men na bij enkele woorden om de tijd als verstreken aan te 

 duiden tegenover sa (si of s), vgl. § 264, didi-na of didi-n, eergisteren 

 tegenover didi-sa, didi-si of didi-s, overmorgen ; awi-na of awi-n, gisteren 

 tegenover nai-s, morgen, zoo doet men aka, ginds, (vgl. § 217) door 

 aanvoeging van na onbepaald op een verleden tijd duiden: djama ai aka-na, 

 de verleden tijd tegenover djama ake of djama ai ake (vgl. 49.17). Van 

 helzelfde woord maakt men door achtervoeging van na en ede een bijwoord 

 van lijd: aka-na ede, aka-n ede, aka-n de, in de beteekenis van » daareven", 

 dat ook evenals het Jav. wahu gebezigd wordt, zie § 219. Vgl. het gebruik 

 van na in het Bat., v. d. Tuuk, Tobasche Spraakk. § 150. 4°. 



§ 212. Omtrent de persoonlijke voornaamwoorden is nog hel volgende op Ie merken. 

 Wanneer men beleefd of zelfs nederig spreekt, maakt men niet uitsluitend 

 gebruik van de meer beleefde of nederige voornaamwoorden. Dit blijkt 

 reeds uit ita ruma-ku, gij mijn heer, waarvan het laatste bestanddeel ku 



