SlMANEESCIIE SPRAAKKUNST. 269 



geval ook ede bezigen, vgl. 28.9 met ibid. reg. 12; 51.22. v. o. met ibid. 

 20 v. o., enz. 



Soms moeten wij ake, ede, en aka na een subst. door de bijwoorden : 

 hier, of daar, of ginds, vertalen, dewijl het Bim. de aanwijzende voornw. in 

 plaats van de bijwoorden bezigt: ten eerste, als het werkwoord in den 

 actieven of passieven vorm met ndai als praedicaat voorkomt : uma ita mamudu 

 aka, het is ons huis, dat ginds brandt (70.20); meerdere voorbeelden zie 

 men onder § 104; ten tweede, zoo er geen werkwoord in den zin voorkomt, 

 bijv. rasa au-ku ngdra-na ake ro au-ku ngdra-na sangadji ake, »een land, 

 welks naam is hoe, is dit* (hoe is de naam van dit land) en hoe (is) de 

 naam van den vorst hier? (71.20); au kombi èse wawo kontu-n aka, wat 

 (is) daar ginds toch op zijn rug (38.23). Vgl. § 262. 



Ede dient voorts, evenals het Mal. itu, om het bepalend lidwoord, zoo wel 

 het genereele als het individueele uit te drukken, ook na verbale subst., als 

 bijv. di ade balja-na ede, onder het lezen van haar, terwijl zij las (72.42); 

 masuna dei ndeu ede, wat verdienstelijk is bij het baden (11.5); raa-sake ede 

 hel afgesprokene (27.42) ; enz. Voorbeelden leveren de teksten overal op. 

 Alleen is op te merken, dat ede als genereel lidwoord vooral dan gebezigd 

 wordt, zoo het subst. met nadruk voorop wordt geplaatst (vgl. N°. II en III 

 der teksten), anders wordt het lidwoord gewoonlijk niet uitgedrukt, tenzij 

 de duidelijkheid het bepaaldelijk eischt (een voorbeeld daarvan vindt men 

 onder § 220). Ook zonder dat de duidelijkheid het bepaaldelijk vereischt, 

 kan hel wel gebezigd worden, bijv. lewi-na ba sorga pala ade rade ede ndai 

 nggeè kai-na, de hemelhof nu is in het graf hunne woonplaats (93.6), maar 

 veel gewoner is bijv. öne-na ndai makapadfa-na ade rade, het dient om het 

 inwendige van het graf voor hen ruim te maken (ibid. reg. 1). Als individueel 

 lidwoord staat het daarentegen even dikwijls als er géén nadruk op het 

 subst. valt, het kan evenwel zeer goed weggelaten worden, zoo zal bij subst., 

 die den titel, enz. aanduiden, ede gewoonlijk niet gebezigd worden, tenzij zij 

 met nadruk voorop worden geplaatst, hoewel het ook dan niet noodzakelijk 

 is, bijv. nggdhi kai ba ruma sagadji, de vorst zeide (46.30); nijambe kai ba 

 ruma-t bitjara, de rijksbestierder antwoordde (ibid. reg. 32); ede-ra lao kai 

 kali, daarop ging de kali (ibid. reg. 34): wei pande na-lao-ra weha oi nöno, 

 na-mbei-du wai, de timmermansvrouw ging drinkwater halen, en gaf (het) 

 aan de oude vrouw (50.33) enz., aan den anderen kant staat het ook dikwijls 

 overtollig, bijv waar het woord reeds door den genitief van een voornw. 

 bepaald is: na-pata-du sae-na ede, zij herkende haar broeder (75.1). Somtijds 

 treedt ede ook als lidwoord op na eigennamen, bijv. wati wdra èda-na Maharadja 

 Kurma ede, zij zag M. K. niet (74.19 — 20), dit kan zelfs geschieden, zoo la 

 voor den naam komt: ede-ra kandadi kai ba ruma-t ruma-t bitjara la Dadju 

 ede, daarop maakte de vorst Dadju lot rijksbestierder (19.41 — 42); ku-sakasi-ku 

 nabi Muhammad ede ndai kakai-na la Allah la'dla, ik getuig dat M. de gezant 



