272 BlMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



Wanneer twee subst. door ro of labo verbonden zijn, plegen de aanw. 

 voornw. alleen achter het laatste geplaatst te worden: anakoda labo ompu 

 lewi ake (75.31); wai malabo ompu ede (76.31). 



§ 218. De aanw. voornw. kunnen voorts nog gebezigd worden na telwoorden : ndadi 

 na-lampa-ra upa-n ede, daarop gingen deze vier (zij met hun vieren) voort 

 (56.2 — 3); di ade matolu-n ede, onder (van) deze drie (61.12. v. o). Zoo ook 

 na de pers. voornw.: nahu ake nee nika labo ana rato, ik wil huwen met 

 eene prinses (22.31) ; nahu ake-ra ndai tjèpe-na, ik zal zijn vervanger zijn 

 (70.58Ï ; lamada ake-ra ana matjilaka, ik ben het ongelukskind (77.1) ; bune 

 santika ra-neè-n ede ku-iarima weya-du ba nami döho ake, wat zijn wil 

 betreft, wij onderwerpen ons daaraan (78.42 — 79.1); hori toi-pu nahu ake, 

 help mij een weinig! (36. 10) ; kombi-kombi doü makawe ila ake doü mararaka ba 

 lalehe, wellicht zijn zij, die ons wenken, raenschen, wien een ongeluk 

 overkomen is (70.8); nahu maloi ake, ik, die klein ben (37.17); tjoü-tji 

 ndai-mu ake, ari? wie zijt gij, zuster? (66.34); au-lji lalehe-mu nggömi ake, 

 wat scheelt u? (56.25); na-nggdhi-ku ada pasaka-na nggömi döho ake, zij 

 zeide dat gijlieden hare erfslaven waart (40.27); pasöle mabune nggömi ede, 

 wat een pronker zijt gij! (49.28); di ai wakatu kalei ba ita ede, op den tijd, 

 dat gij (haar) onderwijst (72.23); siya tolu ede, zij drieën (97.41); vgl. 

 siyadera ede. „ 



Voornamelijk worden de aanw. voornw. na de pers. gebezigd, wanneer 

 deze met nadruk vooropgeplaatst worden, maar ook, gelijk uit de voorbeelden 

 blijkt, wanneer zij object zijn, na eene praepositie staan. Eenige verandering 

 in de beteekenis wordt door het gebruik der aanw. voornw. niet veroorzaakt, 

 ook kan men ze naar willekeur bezigen of niet, zoo luidt (52.1) : nahu ake 

 ku-hengge-ku (ik heb de koorts), maar (52.7): nahu ku-hengge-ku. Na de 

 voornw. van den tweeden persoon wordt zoowel ake als ede gebezigd, verschil 

 in het gebruik heb ik niet kunnen opmerken. Komt na een pers. voornw. 

 met een aanw. voornw. een nadrukswoord, bijv. ra, zoo wordt dit na het 

 laatste geplaatst, vgl. de voorbeelden. 



§ 219. In verhalenden stijl worden subst., hetzij zij een persoon of zaak voorstellen, 

 dikwijls bepaald door aka-na ede meest aka-n ede of aka-n de, dat eigenlijk : 

 daar straks, daareven, beteekent, zoodat bijv. ompu aka-n ede (43.3); guni 

 aka-n ede (ibidem, reg. 4), eigenlijk wil zeggen: de oude man van zooeven, 

 de goeniezak van zooeven, vandaar: de vermelde oude man, de vermelde 

 goeniezak, enz., terwijl wij het meestal eenvoudig met het bepalend lidwoord 

 weergeven. Het wordt dus op dezelfde wijze gebezigd als het Jav. mahu. 

 Evenals ake, enz. staat het 't laatst van alle bepalingen, voorbeelden zijn 

 in de teksten gemakkelijk te vinden. 



§ 220. De aanw. voornw. kunnen ook zelfstandig optreden. In de eerste plaats 

 kunnen zij als subject met den nadruk voor verbale woorden gebezigd worden, 

 zij kunnen dan zoowel betrekking hebben op een persoon of zaak, als op 



