274 BIMANEESCHË SPRAAKKUNST. 



ake, tot nu toe (35.10). Om onze aanw. voornw. in genitivo, dativo of na 

 een voorzetsel, zoo zij op een bepaalden persoon of zaak wijzen, uit te 

 drukken, moet men in het Bim. gebruik maken van het subst. of van het 

 pers. voornw. 



Öp dezelfde wijze kunnen de aanw. voornw. ook in den accusatief voorkomen : 

 tiyo-pu ake, wati ngawa-na ngdha öha ro uta ake, zie dit (of hier), hij wil 

 de rijst met toespijs niet eten (43.21); ake, ao rotji-pu ake! dit (hier), neemt 

 snel (dit of hier) aanl (34.5). In dezen laatsten zin wijst ake eigenlijk 

 wel op een voorwerp, dat de spreker vasthoudt, maar het komt toch niet 

 volkomen met ons aanw. voornw. overeen. Wanneer de spreker niet zou 

 kunnen wijzen, bijv. in verhalenden stijl, in een zin als «toen zij dit 

 aannamen", is het aanw. voornw. als object niet te gebruiken. Men zoude 

 het tweede ake ook, evenals het eerste, als een afzonderlijken zin kunnen 

 opvatten. Overigens moet een aanw. voornw., zoo het object zoude zijn, 

 indien er nadruk opvalt tot subject worden gemaakt, met de constructie 

 vermeld in § 104, terwijl het, zoo er geen nadruk op valt, of door een subst. 

 te vervangen is óf verzwegen wordt. In zinnen als »toen hij dit hoorde", 

 enz. wordt het aanw. voornw. in het Bim. of verzwegen, bijv. ringa ba 

 ruma-la, ede-ra kau kai-na, enz., toen de vorst dit hoorde, beval hij (62.17); 

 of wel vervangen door ndede (aldus), bijv. ringa-pu ndede-na (of ringa ndede-pu 

 71.37); ba wai pande, ede-ra londo kai-na, enz. toen de timmermansvrouw 

 dit hoorde, ging zij naar beneden, enz. (50.31). 



Wanneer ake met nadruk als subject optreedt, krijgt het dikwijls de 

 nadrukswoorden ra (bijv. 6.15. v. o.), du (bijv. 66.5) of ku (bijv. 44.40), 

 zeldzamer mpara of mpudu, na zich. Ook na ede kunnen deze gebruikt 

 worden (ede-ra, 80.5; ede mpara, 78.13), doch, uitgezonderd ku in ede-ku, 

 dat nog al dikwijls voorkomt, worden zij niet veel gebezigd, dewijl ede-ra 

 ede mpara en ede-du meest in andere beteekenis voorkomen. In plaats 

 daarvan bezigt men na ede dikwijls tji of o, waarbij op te merken is, dat 

 terwijl ake-ra, enz. gebezigd wordt, hetzij men beleefd of minder beleefd 

 spreekt, ede-tji gebezigd wordt als men gemeenzaam, ede-i en ede-o (ede-y-o) 

 als men beleefd spreekt. Volgens zeggen zoude ede-o als beleefder gelden 

 dan ede-i, in de teksten is dit niet te bemerken. 

 § 221. Ake en ede samengesteld met udja, verkort dja, hebben de beteekenis van 

 «dezelfde" (dezezelfde, diezelfde), vgl. het Mal. ini djuga en itu djuga. Meestal 

 wordt er nog mpa (vgl. § 265) achtergevoegd, bijv. ede udia mpa (97.3). 

 Als subject zonder nadruk, enz. bezigt men siya udja mpa of siya dja mpa 

 (bijv. 10.3 en 4). 



Ede siya (10.35) of ede-ku siya (75.8) is in beteekenis gelijk aan het Mal. 

 itu diya. 



Ake en ede kunnen ook op zichzelf een onvolledigen zin of uitroep 

 vormen, bijv. ake, ao rötji-pu ake\ (34.5, vgl. de vorige §); ake, sarae sa-kalea 



