282 BIMANEESCHE SPRAAKKUNST, 



HET WEERWOORD. 



§ 227. Naar den vorm kunnen de werkwoorden in het Bira. onderscheiden worden 

 in stamwoordelijke als lao, gaan (waartoe thans ook te rekenen zijn vormen 

 als tahengga, enz., vgl. § 150, vlg.); in afgeleide met het prefix ka, vgl. 

 § 34, vlg.; in samengestelde met kai, vgl. § 115, vlg., labo, vgl. § 141 of 

 weya, vgl. § 142, vlg. of eenig ander woord, vgl. § 159, vlg. 



Naar de beteekenis zijn zij te verdeelen in transitieve en intransitieve 

 (waarbij ook de kwalificatieve behooren). Dit verschil in beteekenis heeft 

 ook in vele gevallen verschil in de behandeling ten gevolge. 



Een werkwoord kan voorkomen als verbum finitum, als deelwoord en als 

 verbaal subst. 



Vormelijk drukt het Bim. in het finiet werkwoord twee tijden uit. Door 

 den eenen wordt de handeling als nog niet voltooid aangeduid, onverschillig 

 of zij reeds begonnen is of niet, terwijl tevens het onvoltooide der handeling 

 hetzij absoluut, hetzij ten opzichte eener andere handeling kan zijn, dien- 

 tengevolge hebben wij dezen tijd weer te geven door onzen tegenwoordigen 

 tijd of toekomenden tijd, of wel door onzen onvoltooid verleden tijd, (ook 

 als historische tijd). De tweede geeft te kennen, dat de handeling voltooid 

 is, en is door ons met ons perfectum, plusquamperfectum of futurum 

 exactum weer te geven (vgl. § 240). Evenals bij het finiete werkwoord 

 heeft men ook bij de deelwoorden en de verbale subst. vormen, welk dit 

 verschil in tijd uitdrukken. Men kan deze tijden met de namen imperfectum 

 en praeteritum of perfectum onderscheiden. Soms wordt de eerste tijd nog 

 nader door bijwoorden als: maai ake, nu; peya (voor het futurum) aangeduid, 

 vgl. § 264. Als een soort deelwoord te betrachten zijn nog de actieve en 

 passieve vormen met ndai in hunne eigenlijke beteekenis, waarnaast een 

 overeenkomstig verbaal subst. staat. Over de deelwoorden vergelijke men 

 de hoofdstukken over ma, raa, waü en ndai; voor de verbale subst. dezelfde 

 en voorts § 243; vlg. 

 § 228. De aantoonende wijs van het imperfectum wordt gevormd door de pers. 

 voornw. in den verkorten vorm te plaatsen voor het verbale subst. (d. i. 

 het woord in den vorm, waarvan het thans als grondwoord te beschouwen 

 is of wel dit woord, voorafgegaan door ka of gevolgd door het element 

 waarmede het samengesteld is), het doet hierbij niets ter zake of de beteekenis 

 van het werkwoord eene transitieve of intransitieve is. Meestal wordt het 

 werkwoord in den indicatief gevolgd door een der nadrukswoordjes ra, du, 

 ku, mpara of mpudu, verschil in beteekenis veroorzaken deze woorden volstrekt 

 niet, alleen bestaat er verschil in gebruik, naar gelang van de transitieve, 

 intransitieve of kwalificatieve beteekenis van het werkwoord, waarover men 

 nader zie § 270. Intransitieve werkwoorden komen wel eens zonder 

 nadrukswoord voor; heeft het werkwoord daarentegen transitieve beteekenis, 





