BIMANEESCHK SPRAAKKUNST, 



285 



dan schijnt het in den indicatief altijd van een nadrukswoord voorzien te 

 moeten worden, tenzij het gevolgd wordt door mpa, dat eigenlijk «slechts, 

 maar" beteekent, maar dikwijls ook geen eigen beteekenis meer heeft, vgl. 

 § 265. üe nadrukswoorden vervallen voor het vraagpartikel ro. Komt 

 aan het begin van eene zinsnede nggdra (indien) te staan, dan worden 

 bovengenoemde nadrukswoorden vervangen door sa of sara, welke ook de 

 beteekenis van het werkwoord zij, vgl. § 270. In de eerste plaats is omtrent 

 het finiete werkwoord op te merken, dat de verbinding van het pers. voornw. 

 en het handeling- aanduidend woord vrij innig is, waardoor hel Bim. 

 werkwoord meer het onze nadert, dan dat het geval is met de werkwoordelijke 

 vormen der overige westelijke M. P. talen. De derde persoon bijv. van 

 lao is na-lao-(ra, enz.), hij (zij. het) gaat (ging, of zal gaan) of zij gaan, 

 enz., dit na blijft echter ook, wanneer een subst. als subject optreedt, »de 

 vorst gaat" luidt dus na-lao-ra ruma-t; nu kan men, althans in de tegen- 

 woordige taal, wel is waar ook zeggen: lao-ra ruma-t, vgl. § 231, maar het 

 is duidelijk, dat in dit geval na als verzwegen te beschouwen is, indien de 

 vorm zonder na toch als de eigenlijke aan te merken was, dan zoude daar, 

 waar na gebezigd wordt vanzelf de agens met eenigen nadruk op den 

 voorgrond gesteld worden, en dit is nu geenszins het geval. Ook is nu nog 

 het weglaten van na, zelfs bij het spreken, uitzondering, meestal wordt het 

 uitgedrukt. 



In de tweede plaats is op te merken, dat het Bim. door middel van een 

 finiet werkw. geen actief of passief kan onderscheiden. Een eenvoudig passief 

 zonder dat tevens de agens genoemd wordt, als bijv. »ik wordt geslagen", 

 kan in het Bim. eigenlijk niet uitgedrukt worden ; wel kan men, gelijk in 

 het hoofdstuk over ndai aangetoond is, met nadruk op »ik", zeggen: nahu 

 ndai lambo, ik hen het, die geslagen wordt, waarbij dan de agens genoemd 

 of verzwegen kan worden, doch zonder nadruk op het lijdend subject is dit 

 onmogelijk. Nu en dan kan, wat wij door zulk een eenvoudig passief 

 uitdrukken, in het Bim. door een intransitivum worden weergegeven, zoo 

 kan bijv. een Bim. nggdra na-iha-sa (15.7) door ons vertaald worden met 

 «indien het geschonden wordt", terwijl «schenden" kaïha is, dit hangt 

 natuurlijk van de beteekenis van het werkwoord af. In het algemeen moet 

 dus de agens vermeld worden, maar ook dan kan het Bim. geen onderscheid 

 maken tusschen zinnen als «ik wordt door hem geslagen" en «hij slaat mij" 

 zonder tevens bijzonder nadruk op »ik" te leggen bij de eerste wijze 

 van uitdrukken, in welk geval geen finiet werkwoord, maar de passieve vorm 

 met ndai te bezigen is ; zonder nadruk zegt men in het Bim. steeds na-lambo- 

 ra (enz.) nahu. Treedt een subst. zelve als agens op bij een Iransitief werkwoord, 

 zonder dat er bijzondere nadruk op valt, zoodat het op de gewone plaats 

 achter hel praedicaat staat, dan krijgt het werkwoord wederom na voor 

 zich, maar het subst. moet, met eenige later te vermelden uitzonderingen, 



