286 BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



worden met lao-na doü, terwijl de vorm lao doü met verzwijging van na zijne wedergade 

 vindt in lao-ra doü (vgl. § 231), zoo ook na-lambo-ra ba doü en lambo-ra ba doü met 

 lambo-na ba doü en lambo ba doü; ku-lambo-ra ba nami met lambo-ku ba nami. Men 

 vergelijke hierbij een vorm als het Bat. hu-buwat hami. De verbinding van het verkorte 

 voornw. met een intransitivum is in de meeste der meer bekende talen niet gebruikelijk, 

 wel echter in het Mak. en Bug., maar ook daar niet op dezelfde wijze als in het Bim. In 

 het Bug. toch zal men »hij slaapt, ik ben ziek" enz. weergeven door : matinro-i, malosa-w-d, 

 niet als in het Bim. door: na-maru-ra, ku-supu-ra, alleen in bepaalde gevallen zal men in 

 eerstgenoemde talen de met de Bim. overeenkomende constructie bezigen, dit is een der 

 redenen, waarom zich in deze talen nooit een volkomen finiet werkwoord ontwikkeld heeft 

 De verhinding van een pers. voornw. met een transitief werkwoord heeft in verschillende 

 talen passieve waarde, zoo als blijkt uit het gebruik van het verbale subst. met de praepositie 

 di, als bijv. in het Jav. en Mal. lot uitdrukking van den derden persoon; door vormen als 

 di buwal ho voor den tweeden persoon in het Bat. Ook in het Mak. en Bug. zijn deze 

 vormen dikwijls passief op te valten, bijv. in een Mak. parassangang na-pamantangi-a = 

 Bim. rasa nggeè kai-na ede, het land, dat hij bewoont. Maar het kan niet gezegd worden, 

 dat de beteekenis bepaaldelijk eene passieve moet zijn, dat dezelfde constructie ook bij intransitieven 

 gebezigd kan worden, bewijst reeds het tegendeel, eigenlijk geeft de vorm niets anders te 

 kennen, dan dat de handeling plaatsheeft, terwijl hel actieve of passieve der handeling 

 geheel en al in het midden gelalen wordt. Men kan ook den finieten vorm in het Bim., 

 ontstaan door de verbinding van een voornw. met een transitief werkw., volstrekt niet 

 gelijkstellen, wat het gebruik betreft, met het zoogenaamde subjectief-passief in het Mal., 

 enz. Zeker kan zulk een passief in het Bim, meestal door den tinielen vorm worden 

 weergegeven, maar het Bim. bezigt deze ook dikwijls, waar de verwante talen den actieven- 

 vorm bezigen, in een zin bijv. als het bovenaangehaalde ku-sakasi-ku wati wdra-na, enz. 

 zullen de genoemde talen den actieven vorm bezigen, bijv. Sund. kaula nganjahokën, jen, enz 

 Ook het Mak. en Bug. bezigt den vorm dikwijls op deze wijze. Het komt mij daarom beter 

 voor al de finiete vormen als actief te beschouwen, of ten minste niet van actief en passief 

 te spreken, vooral dewijl er toch geen verschillende vorm voor bestaat, en het ook niet 

 waarschijnlijk is dat ku-lao-ra of na-lao-ra en ku-lambo-ra of na-lambo-ra voor het taalgevoel 

 der Bim. zullen verschillen, terwijl ook het gebruik van ba als genitiefteeken na de eigenlijke, 

 verbale subst. te frequent is, om bij de finiete vormen noodzakelijk het gevoel van een 

 passief op te wekken. Al mogen nu de finiele vormen te verklaren zijn uit een verbaal subst., 

 thans hebben zij dezelfde kracht als bij ons een werkwoord; zij kunnen dan ook nooit 

 gebezigd worden, waar de taal een verbaal subst. eischt, een gebruik als bijv. in het Bug. 

 sabd na-par annuwangi-mu (wegens zijn vertrouwen s lellen op u), waarin het verbale woord 

 met voorgevoegd voornw. geheel als verbaal subst. optreedt, is in het Bim. onmogelijk. 



Aanm. II. Wanneer een volledig voornw. na een finieten vorm bepaald wordt door een subst. ol 

 deelw., zoo wordt soms deze bepaling als den eigenlijken agens beschouwd, bijv, na-ndede 

 mena nami siwe, zoo zijn wij vrouwen allen (32.19, het werkwoord dus in den derden 

 persoon). Men vergelijke ^hierbij ook volgende genitief-constructie: ndede waü-pu sdra-na 

 ita manggeè di duniya, dewijl nu eenmaal dus de wijze van handelen is van ons, die in 

 de wereld wonen (76.35). Vgl. ook v. d. Tuuk, Tob. Spraakk. § 103, Aanm. II. 



§ 229. In den eersten persoon en bij het gebruik der volledige voornw. wordt 

 het enkel- of meervoud reeds door het pronomen aangeduid. De verkorte 

 voornw. van den tweeden en derden persoon zijn evenwel dezelfde voor 

 het enkel- en meervoud. In dat geval wordt dikwijls het meervoud aangeduid 

 op eene der volgende wijzen: door samenstelling met döho, bijv. nggdra 

 wati sara nee-na lösa, ede ampo mu-lösa döho, indien hij niet uit (het 

 land) wil gaan, dan eerst moet gijlieden vertrekken (55.21). Veelvuldig 

 wordt döho in den indicatief echter niet gebezigd. (Het kan ook bij 



