BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 287 



transitieven voorkomen, vgl. 41.5, waar het werkwoord in substantiefvorm 

 staat en § 235). 



Door samenstelling van het werkwoord met mena (het grondwoord van 

 sa-mena-na, allen), zoowel wanneer een voornw. als wanneer een subst. den 

 agens voorstelt, onverschillig of het meervoud reeds bij het subst. uitgedrukt 

 is of niet; ndadi na-lösa mem-ra binata matoi-toi, zoodat de diertjes uit 

 (te voorschijn) kwamen (69.11); na-ex mena dja-ra mada-na, hunne oogen 

 (zij) worden ook slaperig (41.5); na-wara mêna sa-mena-na raio-rato, (de prinsen 

 waren er (49.5). Bij transitieven duidt mena gewoonlijk het meervoud van 

 het object aan, vgl. § 265. 



Ook de samenstelling van Ijuwa of tjuwa-tjuwa met een verbaal woord, 

 zoowel van transitieve als van instransitieve beteekenis (in het laatste geval 

 nog dikwijls met mena verbonden), geeft meermalen een meervoud te kennen, 

 vgl. § 207. 



Dikwijls echter en vooral bij transitieven wordt het enkel- of meervoud 

 niet vormelijk aangeduid en kan het alleen uit het verband opgemaakt 

 worden. Voorbeelden zijn in de teksten passim te vinden. 

 230. Niet zelden worden de volledige pers. voornw. nahu, nggömi en ita, na het 

 finiet werkw. te gelijk met hunnen verkorten vorm gebezigd; zoo het 

 werkwoord transitief is, ingeleid door ba. Dit geschiedt niet om den nadruk 

 op het voornw. te leggen, hiertoe bezit het Bim. reeds twee constructie's 

 met vooropplaatsing van het volledige voornw., terwijl het hier op de 

 gewone plaats van den agens staat, zoodat er geen of althans weinig 

 nadruk op valt. Het gebruik der volledige voornw. in dit geval komt overeen 

 met hun gebruik als genitief, in plaats van den verkorten vorm zonder 

 bijzonderen nadruk, vgl. § 209. Wanneer bijv. in een zin een finiet werkwoord 

 in den eersten persoon en een volledig voornw. van den tweeden persoon 

 als direct of indirect object voorkomt, of omgekeerd, zal men gewoonlijk 

 den agens èn door het verkorte èn door het volledig voornw. uitdrukken. 

 Zoo ook, wanneer van twee verbonden zinnen de agens verschillend is 

 (gewoonlijk zoo de eerste en tweede persoon, zeldzamer zoo de eerste of 

 tweede persoon en de derde tegenover elkander staan), zonder dat nochthans 

 eene eigenlijke tegenstelling in den zin ligt. In dat geval kan in beide of, 

 gelijk meestal, in een der verbonden zinnen een volledig voornw. gebezigd 

 worden. Maar evenmin als bij het gebruik der volledige voornw. als genitief, 

 zijn dit vaste regels, noodzakelijk is het bezigen der volledige voornw. 

 in bovenstaande gevallen niet, terwijl men ze daarentegen ook wel eens 

 aantreft, waar moeielijk een reden voor hun gebruik te vinden is. Voorb. 

 mu-metji pöda pala nggömi labo nahu, gij bemint mij dan wel zeer! (45.24); 

 nde pala kombi nggömi mu-lampa ntjubu rongga di wombo-wombo hadju, 

 ndadi ku-mabu-ra nahu bata ba hadju ede, maar wellicht zult gij onder de 

 boomen doorkruipen en dan zal ik » vallen, geraakt door die booraen" 



