BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 295 



voornw., als agens optredende, na een finiet transitief werkwoord steeds 

 door ba moet ingeleid worden, zijn de volgende uitzonderingen en bijzonder- 

 heden op te merken, welke ook voorkomen bij de uitdrukking van den agens 

 na een verbaal subst. met transitieve beleekenis, voor zoo verre de voorbeelden 

 bij de finiete vormen ontbreken, vgl. men aldaar. 



I. In de eerste plaats wordt de agens niet door ba ingeleid, indien het 

 direct object bepaald wordt door den genitief van een persoonlijk voornw., 

 dat met den agens correspondeert (welk voornw. evenwel ook verzwegen 

 kan worden), en de agens na het direct object geplaatst is. Bijv. ampo 

 na-weha-ku ntau-na Allah ta'ala, dan neme God zijn eigendom (58.20); ntika 

 na-èda mpudu ninu ndai-na Ama Metjo di ade talaga ede, toen A. M. (de 

 tijger) zijn eigen spiegelbeeld in dien vijver zag (37.35) ; ku-sambele wöo-ku 

 lamada, (dan) snijd ik mijn hals af (28.15). Bij uitzondering vindt men 

 ook hier wel eens den agens door ba ingeleid, bijv. mu-èda-ku mpa ninu 

 ndai-mu ba nggómi, gij zaagt slechts uw eigen beeld (38.10). Wanneer een 

 werkwoord weki, in de beteekenis van het reflexieve voornw., of angi tot 

 direct object heeft, wordt de agens nooit door ba ingeleid, dewijl het in de 

 beteekenis dezer woorden ligt, dat zij bepaald worden door den genitief van 

 een met den agens correspondeerend voornw., al kan dit voornw. ook verzwegen 

 worden. Men vergl. § 214 en § 215. 



II. Sommige transitieve werkwoorden kunnen, wanneer zij zonder object 

 vermeld worden, ten opzichte van den agens hetzij als transitieven, hetzij 

 als intransitieven behandeld worden. Voornamelijk zijn dit de woorden 

 nggdhi, spreken, zeggen ; ntjambe, antwoorden ; nuntu, verhalen, ook parenta, 

 bevelen, zou hier toe gerekend kunnen worden ; in finiete zinnen pleegt dit 

 echter niet voor te komen, men zegt dan: mbeï parenta; met verbale beteekenis 

 treft men het vooral aan in den vorm: raa-parenta, wat gewoonlijk den agens 

 zonder ba na zich heeft (daarentegen wordt kau, bevelen, altijd als een 

 transitivum behandeld): makento mpara ba ede, na-nggdhi-ra ruma sangadji: 

 wali wdra-na, enz., daarna zeide de vorst: is niet enz. (48.5, vgl. 48.26, 

 76.28); wdra-ra upa, lima nai, nggdhi-ra riyana-na, na verloop van vier of 

 vijf dagen zeide zijn schoonvader, enz. 31.3. v. o., met weggelaten voornw.), 

 daarentegen: tampuu mpuu-na na-nggdhi-ku ba iwa-ku: daro-pu, enz., ten eerste 

 zeiden mijne makkers: voel, enz. (54.24); na-nggdhi-ku ba Allah ta'ala di 

 ade qordn, God zegt in den Qoran (III). Somtijds, doch zeldzamer, worden 

 ook andere werkwoorden op deze wijze behandeld, in de teksten zijn mij 

 alleen ngdha, eten, nöno, drinken, mbako, kooken (speciaal rijst), teka, opklimmen, 

 voorgekomen, doch het is wel aan te nemen, dat dit ook met andere kan 

 plaats hebben, zoo er slechts geen verwarring tusschen agens en object kan 

 ontstaan. Evenwel wordt bij deze werkwoorden toch gewoonlijk de agens 

 door ba ingeleid. Volgt een object dan bezigt men steeds ba (vgl. echter 

 § 254) bijv. mu-nggdhi-ku ba nggómi mböto ntau ro wdra di ade peti nae, 



