BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 299 



ta-nggeè sama-ku labo nahu, Bango, ga niet meer uit stelen, ga met mij 

 samenwonen (34.35) ; mai-ra ta-lao-ku labo nahu nggeè ada labo ruma-t, komt, 

 gaat met mij onze opwachting bij den vorst maken (55.22). Zonder dit labo 

 nahu moet bij den tweeden persoon na mai-ra en taho-ra steeds de imperatief 

 gebezigd worden. 



De woordjes ku, ka, kudu, enz. kunnen ook nog gebezigd worden in zinnen, 

 voorafgegaan door ede-du of sareè-pu, § 236. 



III. Ka en de samengestelde woorden kudu, kada, enz. worden (althans 

 voor zooverre mij bekend is) alleen in de twee bovengenoemde gevallen 

 gebezigd, doch het gebruik van ku is ruimer. 



Wanneer men in den imperatief spreekt en dan ampo, »dan, vervolgens" 

 bezigt, dan moet na dit ampo in plaats van den imperatief, een finieten vorm 

 met voorgevoegd verkort voornw. (dat evenwel ook verzwegen kan worden) 

 en het nadrukswoord ku gebezigd worden. Een voorbeeld levert 12.12. v. o. 



vlg. : niru panta-mu bente, ngdri waü-pu dana ampo mu-kimi-ku, 



ampo mu-sangafa-ku, als gij eene versterking aanlegt, graaf dan eerst de 



aarde uit houd die dan vast (of dan moet gij die vasthouden), 



beruik ze vervolgens, enz. Op zichzelf kan nu een mu-kimi-ku ook 

 indicatief zijn, maar dat deze vorm hier voor den imperatief optreedt, alsmede 

 het feit, dan men hier voor ku nooit ra, enz. ontmoet, doet reeds in den 

 vorm een conjunctief zien. Vergelijkt men hierbij 71.27: ta-lao weha-pu, 

 lamada nee makara-na, ampo ta-lao-ku landa, ga gij ze halen, ik zal ze 

 vlechten, en ga gij ze dan verkoopen, dan ziet men dat ook hier ku na een 

 intransitivum kan geplaatst worden, en dus hetzelfde is als het sub I en 

 II besprokene, en niet het bij den indicatief gebezigde nadrukswoord. 

 Hierbij vergelijke men: peya na-waü sara maru wai, ampo ta-neè-ku weha 

 weya peti-na, als de vrouw zal zijn gaan slapen, laat ons dan in (huis) 

 klimmen om hare kist weg te nemen (39.15). Ware hier ampo niet te 

 gebruiken geweest, dan had men gezegd : mai-ra ta-neè-ku (of ka, enz.), na 

 ampo mag echter mai-ra of taho-ra, dat een imperatief is, niet gebezigd worden, 

 terwijl tevens alleen ku als nadrukswoord in gebruik is. 



Men leest op 70,6 : sa-buwa ede, ta-lao weha-ku-ro ro ede-ra lao weha, dit ééne 

 (wij zouden zeggen »één van tweeën") zullen wij (ze) gaan halen of niet. 

 Ta-lao weha-ku zoude op zichzelf wederom indicatief kunnen zijn, doch 

 op te merken is, dat de nadrukswoorden van den indicatief niet voor het 

 vraagwoord ro (vgl. § 228) gebezigd worden. Maar vooral het tweede lid 

 van den vraag is beslissend; eenvoudig »of niet" zou zijn: ro wati, maar 

 ede-ra lao weha is eene van de wijzen, waarop men een verbod uitdrukt, 

 vgl. § 237. Hier kan de beteekenis geen andere zijn, dan die van een 

 conjunctief met eene ontkenning, gelijk trouwens de vormen, waarmede men 

 verbiedt, gewoonlijk voor den conjunctief in ontkennende zinnen gebezigd 

 worden. (Men zie beneden). Hieruit is met zekerheid op te maken, dat 



