300 BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



ku hier den conjunctief aanduidt, en het Bim. dus ook in twijfelende vragen 

 deze wijze gebruikt. 



Bij algemeene voorschriften, vermaningen, recepten, enz. bezigt men in 

 den tweeden persoon, wanneer men met üa spreekt, den ünieten vorm met 

 ku als nadrukswoord (terwijl, gelijk reeds in § 231 sub III opgemerkt is, 

 bij het gebruik van nggömi den imperatief gebezigd wordt, behalve na ampó), 



bijv. ake tjumpu kai-na ba ndeu patuia ta-weha-ku oi, enz., dit is 



de laatste der baden om eene ziekte af te weren gij haalt (moet 



halen) water, enz. (5.24). Voorbeelden zijn overal, vooral in N°. I en IV 

 der teksten te vinden. Dat la verzwegen kan worden en voorbeelden daarvan, 

 zijn besproken in § 231 sub III. Ook in den derden persoon wordt dan 

 als nadrukswoord ku gebezigd, bijv. ampo na-hori-ku bongi raa-kimi-na ede, 

 dan late hij (de zieke) de rijst, die hij in de hand gehouden heeft (houdt) 

 los (5.21) ; nggdra na-made-sa, na-ljèpe-ku, nggdra na-supu mpowa-sa, na-loi-ku, 

 sterft hij, dan moet hij hem vervangen, wordt hij slechts ziek, dan moet 

 hij hem genezen (14.12. v. o.). Aangezien nu ook hier voor ku nooit ra, 

 enz. gebezigd wordt, moet het 't teeken van den conjunctief zijn. Somtijds 

 echter bezigt men in 't geheel geen nadrukswoord, bijv. ampo mu-batja salawa 

 lolu kali, bid dan driemaal een gebed (12.11. v. o.); ta-weha wunta wau, 

 gij moet nemen bloemen van de waroe (4.32); indo kapo na-raho kangampu 

 siya manljdra ede, voorts vrage hij, die schuldig is om vergiffenis (15.10) ; 

 ampo ta-dula dei uma, dan moet gij naar huis terugkeeren (5.22) ; au-du raa 



rawi-mu — na-dula dei ra-hidi-na, na-mbali dei weki ndai-mu, wat gij 



ook verricht hebt — keere terug tot wat zijne plaats is geweest, 



het keere tot u zelven terug, (6.2 en 3). Vgl. ook sub II en onder sareè-pu 

 en ede-du, § 238. In dat geval is dus de conjunctiefvorm van een intransitief 

 werkwoord niet van den indicatiefvorm te onderscheiden. 



Ten slotte zij herinnerd aan het gebruik van ku bij de vormen met ndai, 

 zoo de gerundieve beteekenis op den voorgrond moet treden, vgl. § 150. 

 Over den conjunctief na sura (mits) vgl. men § 238 en zie voorts bij: 

 ampo (§ 264) alsook bij : kombi en kène of köne póda mpowa (§ 265). 



De gewone ontkenning wati doet het werkwoord den substantiefvorm 

 aannemen, dientengevolge krijgt het geen nadrukswoord en zou men dus ook 

 den conjunctief niet van den indicatief kunnen onderscheiden. Heeft het 

 werkwoord transitieve beteekenis, dan beslaat er de constructie van watt 

 met den passieven vorm met ndai (bijv. wati ndei tjii weya oi ntjidi-na, het 

 rijstwater ervan moet niet afgegoten worden, men giete hel rijstwater niet 

 af, vgl. § 101), welke tegenover wati met het enkele verbale subst. (bijv. 

 wati tjii weya oi tjidi-na, men giet het rijstwater niet af) staat als een 

 conjunctief tegenover een indicatief. Evenwel wordt deze vorm zelden 

 gebezigd, en kan bij intransitieven in 't geheel niet gebruikt worden, dewijl 

 bijv. een wati ndai malösa, niets anders dan eene dichterlijke uitdrukking 



