RIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 301 



van wati lósa »(hij) gaat niet uit" is, vgl. § 95. Men bezigt in plaats van 

 den conjunctief in zinnen met de ontkennmg, bij transitieven gewoonlijk, bij 

 intransitieven altijd de vormen, waarmede men verbiedt, vgl. ^ 237. 



Aanm. In het in § 231 sub V behandelde geval, waarin het verkorte pers. voornw. kan verzwegen 

 worden, wordt als nadrukswoord gewoonlijk ku gebezigd (bij weglating van hel voornw. 

 heb ik nooit een ander dan ku aangetroffen). Nu kan men zeker in een zin als: indo kapo 

 sjarat imdn ede sa-mpuru ori: metji ro tjdi't-ku ruimt Allahu ta'ala. enz. metji ro tjait-ku 

 als een conjunctief opvatten, zoodal de letterlijke vertaling zoude zijn: de voorschriften van 

 den iinan nu zijn tienderlei. men beminne God en hebbe hem lief. enz. (vgl. de aangehaalde 

 §). Moeielijk evenwel valt het in een zin als: indo kapo makaiha-na imbi ede sa-mpuru 



ori imba-ku rawi kafir. wat het geloof vernietigt is tienderlei de handelingen 



der ongeloovigen navolgen enz. (9.18 — 15. v. o.) in imba-ku een conjunctief te zien. Nu vergelijke 

 men hierbij zinnen met de ontkenning: indo kapo sjarat-na maaho ba weha oi. sambeya 



ede int on ai-na wdra matapa-na oi. enz. de voorschriften nu van dat, wat voor 



het nemeu van het water voor het gebed moet zijn. zijn zesderlei het niet zijn 



van iels. wat het water belet (lett. laat er niets zijn. dat het water belet) dus een bepaald 

 verbod, vgl. § 237 (11.11). Daarentegen: indo kapo makaiha-na imbi ede sa-mpuru ori 



wati dahu-na ba mabu imbi-na (niet vreezen dat zijn geloof valt): indo kapo 



makaiha-na islam ede upa ori bade-ka mpa wati ngawa-na karawi (vgl. § 231). 



Bij hetgeen van het standpunt der schrijvers niet goed is. bezigt hij den verbiedeuden vorm 

 (welke, gelijk boven gezegd is. in ontkennende zinnen in plaats van den conjunctief treedt), 

 bij hetgeen op zijn standpunt slecht is. het verbale subst. met wati, dat is de uitdrukking 

 van den indicatief met de ontkenning. (In het voorbijgaan zij er opgewezen. dat. als men 

 in plaats van de finiete vormen hier het meer kleurlooze verbale subst. bezigde als ont- 

 kenning daa gebruikt wordl). Hieruit is de conclusie te trekken, dat. waar iets van het 

 standpunt tier schrijvers goed is. de conjunctief gebezigd wordt (vgl. ook 8.35; ivatja-ku 

 rima met 94.13 tvatja-pu rima. imperatief, zoo ook ibid. reg. 12). anders de indicatief. Dat 

 nu ook. in dit laatste geval ku steeds als nadrukswoord pleegt gebruikt te worden 

 is licht verklaarbaar. Vooreerst toch kan ku ook in den indicatief voorkomen, met zekerheid 

 is verder wel te zeggen, dat er. wanneer indicatief en conjunlief vormelijk niet te onderscheiden 

 zijn. hier en daar verwarring tusschen beide wijzen moet ontstaan, het verschil in gebruik 

 is hier in beide gevallen zoo gering, dat wij zoowel den indicatief als den conjunctief door 

 een infinitief weergeven en ook het Bim. in beide gevallen een verbaal subst. kan bezigen, 

 dewijl men in het ééne geval steeds ku moest bezigen, is men er toe gekomen ku als het 

 vaste nadrukswoord voor de op deze wijze gebezigde finiete vormen te beschouwen. Wordt 

 na wel uitgedrukt, dan kan ook in zinnen, waarin noch goed- noch afkeuring van het 

 standpunt van den schrijver wordt uitgedrukt, een ander nadrukswoord gebezigd worden: 



indo kapo mafaralu sambeya tolu ori na-ntau-ra katjihi. wat nu verplichtend is 



voor het gebed is drieërlei men heeft (het hebben van) oordeel des onderscheids 



(11.35). Voor een ander gebruik van ku in den indicatief, en wel een bepaald misbruik 

 zie men § 270. 



§ 254. De oplatief wordt uitgedrukt door fópo achter liet werkwoord te plaatsen, 

 bijv. ede-ra raho kai-na dowa di ruma Allah ta'dla koha tuta ede: na-kaèda 

 töpo-ku angi labo nabi Isa, daarop bad de schedel tot God : moge hij (mij) Jezus 

 doen ontmoeten (58.18 — 19): pöda-si naliu asal-ku dewa-dewa, ndadi töpo-ra 

 rasa, indien ik werkelijk van goddelijke afkomst ben, moge (dan) eene stad 

 ontstaan (77 8 — 9). Men kan den optatief ook uildrukken door als finiet 

 werkwoord kamoda te bezigen, wat letterlijk «gemakkelijk maken" beteekent, 

 maar in dezen zin voor ons onvertaalbaar is (vgl. het Mal. mudah-mudahan), 

 waarachter wederom töpo met het nadrukswoord gevoegd wordt, terwijl 



