BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 303 



nggömi, wij willen onze velden gaan beplanten, bewaak gij bet huis (34.39—40) ; 

 wati lowa-ku lao nahu — malai-na-sa kani-kani ndai raho-n ede waa weya-pu 

 ba nggömi, ik kan niet gaan, — maar wat de kleederen betreft, waarom 

 zij gevraagd hebben, breng die voor mij (25.16 — 17). Gewoonlijk bezigt 

 men ook het volledige voornw., wanneer de imperatief de eerste woorden 

 uitmaakt, die men tot iemand spreekt. Hieraan is het gebruik van het 

 voornw. toe te schrijven, bijv. 78.41 : lao-ra dula nggömi, mbeï ngowa-m, 

 enz., keer terug (en) geef bericht, enz.; 20.8: karente mem nggömi döho, 

 dambe, komt allen aan de oppervlakte, makkers, gelijk uit het verband te 

 zien is. Ook kan het voornw., indien er bepaald nadruk opvalt, voorafgaan: 

 nahu malao ngupa afi, nggömi döho midi èse wawo wadu ake, ik ga vuur 

 halen, ga gij rustig op dezen steen zitten (65.32). 



Hoewel het evenmin als in de verwante talen noodzakelijk is het meervoud 

 aan te duiden, gelijk ook uit de voorbeelden boven te zien is, kan het ook 

 in den imperatief bij intransitieven door mena en döho, bij transitieven door 

 döho aangeduid worden: lao lösa mena, gaat er uit! (18.3); lao kaa döho-pu 

 nahu, gaat mij verbranden (23.31 — 32) ; sdhe mambui-pu ede tjöla döho-pu 

 kai mapidu reya sa-buwa, betaalt de nog overige buffels met zeven reyalen 

 per stuk (29.29). Tjuwa-tjuwa heb ik in den imperatief nooit ontmoet, 

 er is echter geen reden voor te vinden, waarom het niet gebezigd zou kunnen 

 worden, vgl. voorts § 229. 



Spreekt men met ita dan wordt de imperatief aangeduid door voor den 

 eigenlijken imperatiefsvorm het verkorte voornw. ta te plaatsen (vgl. ook 

 § 237); bijv. ta-lao-ra nggeè ada labo ruma-ta, ta-karinga-pu waü-ra wdra 

 nasi mantau djenggo, ta-raho-pu doü, enz., ga (of ga u) uwe opwachting 

 maken bij den vorst, deel hem mede, dat de vogel met een baard er is, 

 vraag hein lieden, enz. (48.42 en 49.1); ta-lao weli weya-pu lamada sa-mena-na 



bune santika pdhu mawara ake, ta-kalai-lai weya-pu, koop voor mij 



«alles gelijk de soorten, die hier zijn" (van alles, wat hier is) 



maar houd het goed uit elkander (44.19 en 20). Spreekt men met ita 

 ruma-ku, dan wordt dit nog achteraan gevoegd : malai-na-sa ta-nggdhi-pu 

 ba ita ruma-ku bakai-kai nee lao kai-ta, maar uwe Hoogheid zegge, waarheen 

 zij wenscht te gaan (70.32). Is het werkwoord intransitief, dan is alleen 

 uit het verband op te maken of een vorm als: ta-lao-ra den indicatief of den 

 imperatief voorstelt. 



Omtrent den tweeden persoon van den imperatief is nog op te merken, 

 dat men, schoon zelden, na een transitief ook wel mpudu voor pu bezigt : 

 kapo Veto ro waü döho mpudu, bindt en grijpt ze daarom; (40.54 — 35); 

 ta-tjempe mpudu wuwa hadju-mu, ruil uwe vruchten (24.14, wordt ta gebezigd, 

 dan is wederom alleen uit het verband te zien of de zin imperatief is of 

 den indicatief aanduidt). 



De tweede persoon imperatief kan worden voorafgegaan door mai-ra of 



