510 BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



wordt, en de geheele uitdrukking slechts de waarde van een bijwoord heeft). 

 Dergelijke beteekenis heeft ook ai-na mpara, bijv. ai-na mpara doü mawdra 

 wali, (vgl. over de constructie § 255), köne-pu djara na-waü-ra möda walt, 

 laat staan dat de man er was, zelfs het paard was verdwenen (26.22) ; en 

 kangampu mpa (vgl. ook de vorige § sub IV.), bijv. kangampu mpa lao di 

 rasa ro dana ita, köne póda mpowa lao luu di möti afi, laat staan om naar 

 uw land te gaan al ware het 't ingaan in eene zee van vuur (45.21). Ook 

 ndontara kan in dezelfde beteekenis voorkomen: ndonta-ra gendi mada nahu, 

 köne bune sanüka makalai-lai wali ra-nee nggömi, ku-mbeï-ku ba nahu, laat 

 staan mijne wenkbrauw, ook iets anders, wat gij verlangt, zal ik geven 

 48.28); ndonta-ra bune sanlika ita ruma-ku ndai karuma nee da tarima ro 

 nee da tjaü köne bune sanlika sangadji Ana-ana, sandede-ra Ijaü ba lamada, 

 ndonla wali-ra ita ruma-ku, men zwijge er van dat Uwe Majesteit niet zoude 

 aangenomen of bemind worden, zelfs vorst A. a. beminde ik zoo zeer, hoeveel 

 te meer dan u (48.12). Ndonla-ra beteekent lett. toen vermeldt, maar is 

 natuurlijk hier ironisch bedoeld, in den zin van »men vermelde niet, men 

 zwijge er van". Op te merken is, dat in het laatste voorbeeld ila ruma-ku 

 wederom als met nadruk vooropgeplaatst subject van nee da tarima staat. 



Op te merken is voorts de uitdrukking: sura ila-ku, in de beteekenis van 

 »mits niet", bijv. sura ila-ku kalada nggero, mits de magerheid niet zichtbaar 

 wordt (109.27). Dewijl ila eigenlijk «niet willen" beteekent, is hierbij het 

 Mak. teya, niet willen, en partikel voor den vetatief, alsook het Mal. acal 

 djangan te vergelijken. Ila staat zeker in den conjunctief, dewijl het intransitief 

 is en ku als nadrukswoord heeft. Gewoonlijk wordt sura, zoo de zin 

 bevestigend is, door een verbaal subst. gevolgd. De eenige voorbeelden in 

 de teksten met een finieten zin zijn : sura weha-ku sewi ndupa-na, mits men 

 neemt »een overschot van de maat" (iets meer dan de maat, 14.2); suru 

 mu-kasi foi ade-mu labo nahu, mits gij een weinig medelijden met mij hebt 

 (48.22). Het werkwoord kan in deze zinnen zoowel in den conjunctief 

 als indicatief staan, de uitdrukking sura ila-ku maakt het evenwel waarschijnlijk, 

 dat men het als een conjunctief moet beschouwen. 

 § 239. Er bestaat in het Bim. ook een passieve imperatief, welke reeds in § 101 

 behandeld is. Deze is evenwel alleen in den derden persoon te gebruiken. 

 Uitdrukkingen als: word bemind of gij moet bemind worden, zijn in het 

 Bim. wanneer men niet tevens den nadruk op »gij" wil laten vallen, alleen 

 uit te drukken door omschrijvingen als : neè-ra metji nggömi (met weglating 

 van den agens om de onbepaaldheid aan te duiden), men moet u beminnen. 

 Door voorvoeging van wali laat zich evenwel van dezen imperatief een passieve 

 vetatief vormen (vgl. de aangehaalde §). Door de bijzondere constructie 

 van ndai na wati kan deze vetatief ook in de andere personen gebezigd 

 worden zonder dat er bijzondere nadruk op den patiens valt, bijv. wati ndai 

 hade nggömi, gij moet niet gedood worden, vgl. § 95. 



