BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 325 



voor, vgl. Kern, De Fidjitaal, enz., pag. 107). Een zin als: ik zal zeker 

 rijk worden, wordt in het Bim. weergegeven door: na-tantu-ra ntau-ku 

 (80.6. v. o.) ; waarin blijkbaar, wat bij ons praedicaat, subject is, en wat bij 

 ons adverbiale bepaling, praedicaat is. De eigenlijke waarde van zulk een 

 zin is (vgl. de voorgaande §): »het is zeker, dat ik rijk zal worden", het 

 is ook in onze taal duidelijk, dat door deze constructie op » zeker" nadruk 

 gelegd wordt. (Vgl. ook het gebruik van an in het Oud Jav., en in het in 

 deze § genoemd geval, en in de beteekenis van ons »dat" na woorden als: 

 zeggen, enz., vgl. Proeve Ramayana, pag. 12). 



I. Nadruk valt in het Bim. steeds op de woorden: waar? waarheen? 

 van waar?, enz, (bakai, bè, vgl. § 135 en § 262); waarom? (ba bau, enz., 

 vgl. § 124); hoe? (bune-ku, enz., vgl. § 125), sabune (hoeveel? vgl. § 125): 

 alsmede op bakai-kai, enz., (waar ook). 



Na deze woorden moet een werkwoord ten alle tijde den vorm van een 

 subst. aannemen, evenwel is hier het subst. met ndai en kai gewoner dan 

 het verbale subst. (uitgezonderd na sabune). Het vragend bijwoord van tijd 

 «wanneer/"' luidt in het Bim. bune ai, ook hier moet een verbaal subst. 

 volgen, wat evenwel als een genitief na ai te beschouwen is. 



II. De nadere bepalingen dier woorden, die eene uitgebreidheid in ruimte 

 of een duur van tijd of den prijs of de waarde van iets te kennen geven, krijgen 

 steeds den nadruk, bijgevolg moet het verbale woord steeds als subject in 

 den substantiefvorm staan: tolu singku turu naru-na, hij is (of zij) drie 

 singku turu lang, enz. (14.10). Het is onnöodig meerdere voorbeelden te 

 geven, in de verwante talen geldt toch dezelfde regel. Alleen zij opgemerkt, 

 dat enkele woorden, die steeds eene bepaling bij zich hebben moeten (hetzij 

 het vragende sabune, hetzij eene bevestigende) alleen in substantiefvorm 

 voorkomen, bijv. umu(r), het oud zijn, leeftijd; tjoi, het waard zijn, prijs; 

 hela, het verwijderd zijn, afstand {doö-na mangaha ba bedi toi hela-na bente, 

 de bentengs moeten een buksschots afstand van elkander verwijderd zijn 

 12.8—7. v. o.). 



III. In de meeste gevallen echter hangt de nadruk alleen van den zm 

 af. Voor zooverre het uit de volgende voorbeelden niet zelve blijkt, kan 

 men uit het verband zien, dat daarin de nadruk op de nadere bepaling 

 vallen moet: labai-bai tja-pu lao raka Ama Gedjo, da sumpu dana ka-kn 

 nggeè kai-na, ga maar eens naar A. G. (den olifant), in het Noorden op 

 gindsche landtong woont hij (36.15; over ku vgl. § 270; het subst. met kai 

 laat zich hier opvatten, hetzij als een met kai samengesteld verbaal subst., 

 hetzij als het subst. met ndai en kai); ampo duwa nai, tolu nai rongga-ku 

 di ade rasa ake, eerst twee of drie dagen ben ik in dit land gekomen 

 (75.19); nai sidi neè-ku lampa, morgen wil ik op reis gaan (75.42) ; na-ntoi-du 

 rongga-mu-ro, is het lang geleden, dat gij gekomen zijt? (75.18); na-nloi-ra 

 tjampo-mu labo pande, zijt gij al lang met den timmerman gehuwd ? (50.37) ; 



