326 BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 



nggdra na-laho sara kubi-na, als het goed fijn is (4.24); nggdra na-èda sara 

 nggómi, tantu-ra dompo weya-na Ma-mu, als hij u ziel, zal hij u zeker het 

 hoofd afslaan (25.38) ; hu-lampa mpa kèse-kèse-ku, na-rot ji kudu lao ro mai-ku, 

 ik ga maar alleen, opdat ik snel ga en kome (76.8) ; taho-taho ro salama-lama 

 lao-mu, ga in voorspoed en vrede 1 (45.32 — 33). Ook kan eene praepositie 

 voorafgaan, bijv. saraka boha ai nangi-na, lot middernacht weende zij (39.9) ; 

 watu ai masidi waü ngupa-na madju, van den vroegen ochtend af had hij 

 herten gezocht (67.11); di toi waü-na, ra-weha-na, saraka nae sampela-na 

 nggeè sama-sama labo-na di ade nisa ede, van hare vroegste jeugd, nadat zij 

 (de reuzen) haar medegenomen hadden, totdat zij volwassen was, had zij 

 te zamen met hen op dit eiland gewoond (66.12); nira-pu ai ake labo-ku 

 möda-na raka-la ana siwe, nu echter hebben wij met gemak een meisje 

 gekregen (67.17); sa-ndru ntjai mabu kamaa ede, sa-ndru ntjai dja nggdhi la 

 Bango, enz., den geheelen weg over vielen de kolen, den geheelen weg over 

 sprak Bango de woorden, enz (34.15 en 16). Voorbeelden met het subst. 

 van het perf. zijn te vinden onder § 64 en § 81. 



Hierbij is nog het volgende op te merken: 



Bij eene bepaling van tijd wordt somtijds, doch zeldzaam, het subst. met 

 kai gebezigd, bijv. ampo djumaa ede kani kai-na badju manlika-ntika, eerst 

 dien Vrijdag had hij een prachtig baadje aangetrokken (53.14). 



Tijdsbepalingen, ingeleid door ai, di ai, di ai wakalu of di ade, die wij 

 door een bijzin vertalen, hebben nooit invloed op het werkwoord van den 

 hoofdzin; zoo er nadruk op vall, worden zij eenvoudig vóóraan, anders 

 achteraan geplaatst. Zoo ook niet: di ai wakatu ede, te dienlijde; djdmaai 

 ake, thans, (bijv. 37.32); di maulu-ulu-na, vroeger, (bijv, ibid. 31), al zijn 

 zij vooraangeplaatst (bijv. 46.7, 49.5). En zoo wordt elke tijdsbepaling, 

 ofschoon vooraangeplaatst, door een finieten zin, al of niet door ampo (vgl. 

 § 264) ingeleid, gevolgd, zoo wij die bepaling kunnen weergeven met een 

 zin, beginnende met » nadat, als", bijv. nddra-s wakalu loho(r), ampo na-dula 

 ngdha, straks, als het middag is, komt hij tehuis om te eten (50.36) ; waü-ra 

 teè-na, ai mambia, ai masidi, na-lao-ra tiyo lamba-n ede, toen hij (het net) 

 gezet had, was het avond, toen het morgen geworden was, (den volgenden 

 morgen) ging hij naar zijn net zien (17.1. v. o. — 18.1). In plaats van een 

 finieten zin kan in den verhalenden stijl, evenals na de constructie met waü-ra, 

 (vgl. § 78) ede-ra of ede mpara gebezigd worden, bijv. makento ba ede, 

 wakatu subu nae, ede mpara lao kai rido-n, daarna toen de dag aangebroken 

 was, ging de schoonzoon, enz, (30.22). De oorzaak is natuurlijk, dat deze 

 woorden in dit geval eene afzonderlijke zinsnede vormen. 



Enkele bijwoorden als wdli, waü, enz., die steeds in samenslelling voorkomen, 

 kunnen niet op de bovengenoemde wijze behandeld worden. Dit zelfde geldt 

 ook van eenige, die nooit in samenstelling voorkomen, als kombi; bij deze 

 kan echter de nadruk door hunne vooropplaalsing worden uitgedrukt. Dil 



