BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 327 



geschiedt ook wel, doch zeldzamer, bij zulke, welke de behandelde constructie 

 wel toelaten, bijv. kombi-kombi wdra doü mamai batu-ku, tanlu (niet : tantu-ra) 

 na-raka-ku ro na-èda-ku nahu, als er misschien iemand mij achterna komt 

 zetten, zal hij mij zeker bereiken en zien (40.41, zoo ook 41.9). Over ntjewi, 

 ipi, enz., vgl. § 261. 



Ook wanneer men beveelt, enz. kan bovengenoemde constructie worden 

 toegepast: sa-waü-waü karongga weya-mu hadjal nahu ake, doe mij zooveel 

 gij kunt bereiken, wat ik noodig heb! (47.7); sa-waü-waü toi (vgl. §235) 

 waa weki ita ruma-ku, maak u eens op, zoo gij maar eenigszins kunt 

 (25.12); sa-waü-waü töpo lao rólji, ga toch zoo snel als maar mogelijk 

 is (23.26) ; nira lampuu-mu rawi ulu waü kakai-mu doü, als gij het werk 

 (nam: den oorlog) begint, zend dan eerst iemand als gezant (13.10); nai-sa 

 Ijuwa-ljuwa waa döho öha, morgen brenge ieder rijst mede (28.24). In 

 dergelijke zinnen is het natuurlijk alleen aan den toon, waarop men 

 spreekt te bemerken, dat de beteekenis eene imperatieve is, uitgenomen daar, 

 waar toi en töpo gebezigd zijn, Gewoonlijk evenwel blijft ook in dit geval 

 de imperatief-vorm. Is de nadere bepaling een bijwoord, dat gewoonlijk in 

 samenstelling voorkomt, dan kan de nadruk worden aangegeven, bijv. door 

 verdubbeling (nggdhi kantiri-ntiri-pu ! 37.22; enz.); door voorplaatsing van 

 eene praepositie (bijv. kamai labo rötji toi-pu, doe haar een weinig snel komen ! 

 46.34 enz.); dikwijls ook alleen maar door bijvoeging van woorden atepóda, 

 zeer; lalo, uitermate, toi, een weinig, enz. Eene andere wijze om den nadruk 

 te kennen te geven is, dat men in plaats van het bijwoord, een werkwoord 

 met ka bezigt, bijv. karölji mpudu paki, doe snel zijn hel wegwerpen! werp 

 het snel weg! dit behoort evenwel tol den meer deftigen stijl. Eene tijdsbepaling 

 kan vooraangeplaatst worden en is dan te verklaren als boven: nai sidi 

 lao tja-pu kanira toi lewi-la, als het morgen geworden is, ga (ga morgen 

 ochtend) onzen luin een weinig schoonmaken (30.20). Eene plaatsbepaling 

 moet subject worden, terwijl het subst. met ndai in gerundieve beteekenis 

 en kai als praedicaat optreedt, vgl. § 131. Hetgeen hier voor den imperatief 

 gezegd is, geldt ook voor den vetalief en den conjunctief. Men zie slechts 

 N°. I, II, III en IV der teksten. 



Wanneer het werkwoord in den vorm van een deelwoord (waartoe ook 

 te rekenen is de constructie na ede-ra, ede mpara) of in substantiefvorm, om 

 andere redenen dan de in deze § besprokene, voorkomt, is de nadruk op 

 eene bepaling van plaats of lijd uit den aard der zaak, alleen aan de plaats 

 in den zin herkenbaar. In de sub I en II genoemde gevallen blijft de regel 

 steeds gelden (wati sabune nloi-na; UU masadjdri ndru-na, enz.), overigens 

 geldt hetzelfde, wat omtrent den imperatief gezegd is. Wanneer het werkwoord 

 den substantiefvorm aanneemt wegens eene voorafgaande praepositie, waar 

 wij een finieten zin met een voegwoord bezigen, wordt dikwijls eene adverbiale 

 bepaling in substantiefvorm (ter vervanging van het praedicaat) vooropgeplaatst : 



