BIMANEBSCHE SPRAAKKUNST. 351 



geen vorm met ma van gemaakt. Dewijl deze woorden in dergelijke zinnen 

 steeds als praedicaat optreden, hebben zij, evenals bijv. sabune, hoeveel, bakai, 

 waar; enz. een nadrukswoordje, evenals een verbaal praedicaat. Attributief 

 gebezigd kunnen zij het prefix ma aannemen, dewijl zij oorspronkelijk 

 substan tief-beteekenis moeten hebben gehad. 



OVER DE WOORDSCHIKKING. 



§ 258. Het voornaamste, wat hieromtrent te melden valt, is reeds in de voorgaande 

 §§ behandeld geworden, hier moge alleen nog een kort overzicht volgen, 

 van de meer algemeen geldende regels. 



Het onderwerp staat, zoo er geen bijzondere nadruk op valt, hetzij het door 

 een volledig pers. voornw., hetzij het door een subst. wordt voorgesteld, 

 steeds na het praedicaat, tenzij het reeds opgesloten ligt in het verkorte 

 voorgehechte pers. voornw. van den finieten vorm; men vergelijke de voorbeelden 

 onder § 228, vlg., en voorts de teksten. Wanneer het werkwoord den vorm 

 van een subst. moet aannemen, geeft dit alleen in zooverre verandering, dat 

 het verkorte voornw. als genitief na het verbale subst. wordt geplaatst. 



Valt de nadruk op het onderwerp, dan wordt dit vóóraangeplaatst. Dit 

 kan op twee wijzen geschieden. In de eerste plaats doordien na het voor- 

 opgeplaatste subject de actieve vorm met ndai (waarbij ndai uitgedrukt of 

 verzwegen kan worden), dan wel een der actieve deelwoorden van het perf. 

 als praedicaat optreedt. In de tweede plaats door het onderwerp, al of niet 

 ingeleid door ba of bune santika (wat betreft), builen het eigenlijke zinsverband 

 te plaatsen, waarna dan weder een finiete zin volgt, aanvangende met een 

 met 'het voorafgaande subject correspondeerend verkort pers. voornw. (vgl. 

 § 228, vlg.). Door de eerste wijze wordt de meeste nadruk op het subject 

 gelegd, men vergelijke de voorbeelden onder § 68 en 74; § 82 en 83; 

 § 98 — 100 en 102. De tweede wijze wordt vooral veel gebezigd, wanneer 

 in verbonden zinsneden het onderwerp verschillend is, zonder dat zij nochthans 

 eene bepaalde tegenstelling bevatten, bijv. na-döho-ra dri luwa, wei pande 

 na-lao-ra weha oi nöno, zij (de oude vrouw) ging buiten zitten, en de 

 timmermansvrouw ging drinkwater halen (50.33) ; ndadi wawi ede na-made-ra 

 ro doü ede made dja-ra, zoodat het zwijn stierf en de man ook stierf 

 (81.13). Men bezigt deze constructie ook daar, waar niet het hoofdaccent, 

 maar om bovengenoemde reden een nevenaccent op het subject valt, als 

 bijv. pdhu-na na-pule, iyu-na na-mbai, de gedaante ervan is klonterig, de 

 lucht ervan is stinkend (het ziet er klonterig uit (en) het stinkt, 10.28); 

 tolu singku turu ndru-na, lembo-na duwa singku turu, hij zij drie singku-turu's 

 lang en twee breed (14.10). Gelijk blijkt, heeft deze vooropplaatsing van het 

 onderwerp of in eene of in meerdere zinsneden plaats. 



