BIMANEESCHE SPRAAKKUNST. 3S5 



öne-na mandai songko), het strekt tot hoofddeksel (95.26) ; 



pöde ro óle mu-disa, gij durft bedrog plegen (88.7. v. o.); welke evenwel in de 

 meer gewone taal niet gebruikelijk zijn. 



HET BIJWOORD. 



§ 259. Het aantal woorden, dat in de tegenwoordige taal uitsluitend als bijwoord 

 gebezigd wordt, is betrekkelijk niet groot. Grootendeels zijn het woorden, 

 welke oorspronkelijk of verbale of substantief-beteekenis hebben (in het laatste 

 geval al dan niet door eene praepositie voorafgegaan) welke als zoodanig 

 optreden. Van de woorden, die thans alleen als adverbium voorkomen, laten 

 zich sommige, als bijv. lalo, Mal. lalu; wati, niet; nai-s morgen, van ai, 

 dag, als tot bovengenoemde woordsoorten behoorende, erkennen. Het behoeft 

 niet nader aangetoond te worden, dat, evenals in de verwante talen, de 

 beteekenis van menig werkwoord zoo bepaald is, dat wij die door een 

 verbaal woord met een bijwoord moeten weergeven. Ook wordt wat bij ons 

 eene adverbiale bepaling is, dikwijls door een ander werkwoord aangeduid, 

 als bijv. hina èda, raken te zien, toevallig zien; waa kalösa, brengen naar 

 buiten doen gaan, naar buiten brengen, enz. Wanneer de nadruk valt op eene 

 bijwoordelijke bepaling treedt deze in den regel als praedicaat op, vgl. § 246, 

 en zoo het woord oorspronkelijk verbale beteekenis heeft, neemt het dan ook 

 geheel en al het karakter van een werkwoord aan. 



§ 260. Als bijwoorden van hoedanigheid worden, zoo zij ter bepaling van een transitief 

 werkwoord dienen, de in § 41 vermelde met het prefix ka afgeleide vormen 

 gebezigd, voor zooverre zij ook nu nog gebruikelijk zijn. Evenwel kan ook 

 dikwijls, zelfs in dit geval, het eenvoudige stamwoord van een kwalificatief 

 werkwoord als zoodanig optreden, wat steeds het geval is, zoo er geen met 

 ka afgeleide vorm bestaat (en bij intransitieven). Voorb. sandaka taho- 

 (= kataho-) ku, men zorge goed (11.8); taho pöda weki-na ba katjampo rotji- 

 (zeldzaam karötji-) ta, wij moesten (hem) maar spoedig in het huwelijk 

 verbinden (68.4); ai-na nggdhi nae-nae {kanae-nae, vgl. § 41), spreek niet zoo 

 luid! (39.14); na-bini taho-ku dipi, de maat was goed (geheel en al) vol, 

 (69.4) ; na-mpoi taho-ku öha, de rijst was goed (geheel) op (ibid. reg. 8) ; 

 ede-ra rai doö kai-na labo wuba ede, zij vluchtten verre weg van het woud 

 (69.36); ta-ai-na lao ntoi, ga niet lang (voor langen tijd) weg (69.28 — 29); enz. 

 Zoo wel de met ka afgeleide als de eenvoudige slamwoorden, welke 

 op deze wijze als bijwoorden gebezigd worden, worden gewoonlijk samengesteld 

 met het woord, dat zij bepalen. Eene enkele maal staan zij evenwel ook 

 afzonderlijk, bijv. na-tuu-ra nari-nan, hij stond langzaam op (48.3). De met 

 ka gevormde bijwoorden kunnen niet, zoo er de nadruk opvalt, als praedicaat 



