356 BIMANKESCHE SPRAAKKUNST. 



optreden, in plaats daarvan is dan het stamwoord te bezigen; zoo dit den zin 

 zou veranderen (als bijv. bij tantu en katanlu), het stamwoord voorafgegaan 

 door de praepositie labo-, ofwel men duidt den nadruk door verdubbeling aan. 



Het vragend bijwoord van hoedanigheid is bune, meestal van de nadruks- 

 woordjes ku of tji voorzien, dikwijls gevolgd door pdhu-na. (Soms worden 

 beide nadrukswoordjes wel te zamen gebezigd, bijv, bune-ku-tji nika batiede, 

 hoe is dat «geheime" huwelijk, 41.25). Over de constructie vgl. § 125. 

 Het wordt, voor zooverre ik weet, alleen in directe vragen gebezigd, ons 

 »hoe" in nevenzinnen wordt of niet uitgedrukt, vgl. § 245 en § 247 en de 

 Aanm. na § 223, of wel weergegeven door pdhu, bijv. ntika na-èda mpara 

 pdhu öha mantjewi-ntjewi wdli da bae-na, «toen hij zag het uiterlijk van de 

 rijst, dat wederom zeer slecht was" (toen hij zag hoe erg slecht de rijst 



weer was (29.39) ; ntika na-èda-du pdhu masa-ngganga mamböto ipi 



labo, toen — zij zagen hoe erg veel goud er was (62.39) ; wati-du 



waü-ta kadondo nuntu ro mpdma pdhu lampa-na, wij kunnen niet meer voortgaan 

 te verhalen hoe hunne tocht was (78.4). 



De aanwijzende bijwoorden van hoedanigheid zijn: ndake, aldus; ndede, 

 alzoo. Het zijn intransitieven, wier deelwoorden wij weergeven door: zoodanig, 

 dusdanig, vgl. § 226, welke ook zelfstandig als praedicaat, optreden bijv. 

 nggdra na-ndede-sa, als het zoodanig is, als het zoo is (37.2); ede-ra sodi 

 kai-na ba nabi Isa asa{l)-usu(l) nee ndede kai ruu-na, Jezus vroeg vervolgens 

 waarom alzoo zijn lot was (58.32 — 33); ringa-pu ndede-na »bij het hooren, 

 dat het alzoo was", (toen zij hoorde, dat het alzoo was, of toen zij dat 

 hoorde, 50.51); en dan ook weder als bepaling van een ander werkwoord 

 dienst kunnen doen : ndake-ra karawi-ku, aldus handel ik (50.25) ; ba bau-si 

 mpeke ndake lalo kai-mu, waarom zijt gij aldus mager? (35.19. v. o.); ringa 

 ndede-pu, toen (zij) alzoo hoorde (7!. 37); au rawi-mu lao ndede, waarom 

 gaat gij zoo (op die wijze, 76.39); djdra na-waü-ra ntika ndede lalo, het 

 paard, dat zoo buitengemeen schoon was (53.1). Men kan hetzelfde ook 

 door middel van pdhu uitdrukken : ede pdhu-na kuwasa-na ruma Allah ta ( dla 

 zoo is de gedaante van (zoo, zoodanig is) de macht van God (50.5); ede-ra pdhu 

 ra-parenta ruma-ku, zoo (zoodanig) is, wat mijn heer bevolen heeft (76.40). Vgl. 

 ook 78.11: na-lampa-si di sori, na-ndadi-ra bune santikamöli ba pdhu mböto-na 

 edi manusiya, zoo zij door eene rivier gingen, werd deze als eene zee door de 

 zoovele menschenvoeten, waarin pdhu eigenlijk sandede (vgl. § 206) vervangt. 



Op te merken is nog inqge, wat door de Bimaneezen als synoniem met 

 ndede wordt opgegeven. Het wordt gevolgd door de (ede) soms gebezigd tot 

 bevestiging van den inhoud van een voorafgaanden zin, bijv. ede mantangdra 

 kai sabu-kati-na ingge de, dit heet de sabu-kati, alzoo (is het) (13.29). In 

 poëtische taal treedt het ook wel als praedicaat op. Een verkort voornw. 

 of het prefix ma krijgt het echter nooit voor zich en het wordt ook niet 

 gebezigd tot bepaling van een substantief. 





