BTMANEESCHE SPRAAKKUNST. 357 



Aanm. Het Kölosch heeft marini = Bim. ndake en marène — Bim. ndede, welke woorden door 



middel van een thans niet meer gebruikelijk prefix afgeleid zijn van ini = Bim. ake en ene 



= Bim. ede. Wanneer men hiermede de Maleische vormen bëgini en begitu vergelijkt, dan 



is het zoo goed als zeker, dal deze laatste het prefix hevatten, dat gewoonlijk bër luidt, 



maar waarvan de eindconsonant hij deze twee woorden behandeld is op de wijze als dit in 



de Philippijnsche talen gebruikelijk is. Ook de r in het Kölosch is hier onregelmatig, dewijl 



dit, evenals het eigenlijke Bim, de r pleegt af te werpen in hetzelfde geval als het Javaansch. 



Vergelijkt men nu ndake en ndede met ake en ede dan is het waarschijnlijk, dat ook deze 



woorden oorspronkelijk eene r hevatten, welke door den voorgevoegden neusklank op de 



gewone wijze in d veranderd is Het ontstaan van dien neusklank kan aldus verklaard 



worden, dat men de derde lettergreep, van achteren gerekend, van een verondersteld marake 



{marede) met een neusklank is gaan uitspreken, gelijk dat zoo veelvuldig voorkomt hij de 



woorden, welke oorspronkelijk met prefixen als ka, ta of sa zijn afgeleid, waardoor dus de 



vormen mandake en mandede ontstonden, waarin ma dan later heschouwd werd als het 



prefix, zooals bet thans gebezigd wordt, en dus als grondvormen ndake en ndede overbleven. 



Een moeielijk te verklaren woord is bune, hoe? Evenals het Latijnsche » ut" en het Duitsche 



■ wie" heeft het ook de beteekenis van: als, gelijk, maar komt dan meestal voor in den vorm 



une. Het is mogelijk, dat bune ontstaan is uit ba une, men vergelijke ba bau, % 265 en 



bakai, § 262, evenmin als aan het eerste ba in ba bau, zou het noodig zijn hier beteekenis 



aan de praepositie toe te kennen, deze zou enkel gebezigd kunnen zijn tot meerderen nadruk. 



Men zou dan moeten aannemen, dat de oorspronkelijke beteekenis van une »zoo, dus" was, 



waaruit zich die van »als", ontwikkeld heeft, als bijv. bij hel Mak. kamma, het Bug. ku, ko, 



terwijl dit woord, op vragenden toon gebezigd, de beteekenis van «hoe" heeft verkregen. 



Bovendien echter koml bune voor in de uitdrukking bune ai, wanneer? Eerder zoude men 



bier au verwacht hebben. In het Maleische bëtapa, het Sund. kumaha, het Bat. borhd 



is, hoe ook het eerste gedeelte dezer woorden te verklaren is, het vragend voornaamwoord 



apa, aha duidelijk te herkennen, wellicht, dat ook une en au oorspronkelijk van hetzelfde 



woord zijn af te leiden, nam. anu, waarbij dan in het eene geval de n zou afgeworpen zijn, 



en in het andere geval omzetting van de klinkers zou plaats gehad hebben, waarbij de a 



tevens door inwerking van de u tot e geworden zoude zijn; of evenwel de vorm bune met 



voorgevoegde b, zoo de verklaring van une juist is, op de wijze als boven is geschiedt, dient 



verklaard te worden, dun wel of aan de praepositie beteekenis moet toegekend worden (dus 



eigenlijk »met wat, op wat, op welke wijze", zoo misschien ook in het Sund. kumaha), is 



moeielijk uit te maken, ook al had de b oorspronkelijk beteekenis, dan is die toch in de 



tegenwoordige taal, in de uitdrukking bune ai, verdwenen. De beteekenis »als" zou, indien 



une werkelijk »wat" beteekend heeft, uit »hoe" moeten ontstaan zijn. 



§ 261. Om een hoogen graad uit te drukken bezigt men: 



a. Ipi. Het treedt meestal als praedicaat op en vormt dus met het woord, 



dat het bepaalt, eene bezittelijke samenstelling, welke constructie ook in finiete 



zinnen behouden wordt: na-ipi lingi ade-na labo ita, »zijn hart' J (hij) verlanet 



zeer naar u (23.26) ; ku-waii-ra ipi hompa-ku, ik ben zeer vermoeid [geworden] 



(37.28); na-ipi-ku madja-na, hij is zeer beschaamd (105.16); na-ipi-ra ntjèki 



ade-na, hij was zeer verontrust (81.7). De oorzaak dezer constructie is 



oorspronkelijk de in § 246 genoemde, de oorspronkelijke beteekenis van ipi, 



welke onbekend is, moet eene verbale zijn, vandaar dat het ook steeds den 



vorm van een werkwoord aanneemt met het verkorte voornaamwoord en 



nadrukswoord. Evenwel kan het ook na het bepaalde woord geplaatst worden, 



zonder dat men zeggen kan, dat bij de eene constructie meer nadruk op het 



woord valt dan bij de andere, bijv. na-mböto ipi doü siwe, zeer veel zijn de 



